Kişileştirme (Teşhis) ve Antromorfizm Sanatları

Kişileştirme veya teşhis, insan niteliklerinin hayvanlara, nesnelere veya fikirlere verildiği bir edebî sanattır. Bir metinde kişileştirmenin olması, insansız bir şeyin insanmış gibi gösterilmesi anlamına gelir. Kişileştirme duygular, istekler, istençler, hareketler ve konuşma gibi insan niteliklerini genellikle bir metafor vasıtasıyla başka bir varlığa aktarmaktadır. Kişileştirme Türkçe kişi kelimesinden türetilmiştir. Teşhis ise Arapça şahıs kelimesi ile ilintilidir. Kişileştirme sanatının karakteristik olduğu edebî tür fabllardır.

Kişileştirme metinlerin yanında görsel sanatlarda çokça kullanılır. Bir çizgi filmdeki elma biçimindeki kahramanın insani davranışlar sergilemesi, bir resimdeki filin hortumuyla fotoğraf çekmesi görsel sanatlardaki kişileştirmeye örnek verilebilir. Metinsel anlamda bakıldığında “Gökler ağladı.” dediğimizde bir kişileştirme yapmış oluruz. Çünkü hiçbir zaman gökler ağlamaz. Ağlamak insani bir davranıştır. Burada gök kelimesine insani bir davranış yüklenmiştir.

Antromorfizm veya insan biçimcilik, kişileştirme sanatının farklı bir koludur. Antromorfizm sanatı, hayatta yaygın olarak bilinen bir kişinin özelliklerini taşıyan kurmaca karakterlerde bulunur. Bunun yanında genel antromorfik tipler de vardır. Bu tipler, özel bir insanın özelliklerini yansıtmaz. İnsani özellikler diyebileceğimiz edimleri taşır. Bir çizgi filmde insani özellikler taşıyan bir köpek genel antromorfik bir kahramandır. Büyük İskender’in tarihî şahsiyetini yansıtan insan dışı bir varlık ise doğrudan antromorfik bir karakter olarak değerlendirilmelidir.

Kişileştirmenin Diğer Sanatlarla İlişkisi (İntak ve Kapalı İstiare ile İlişki)

Kişileştirmenin olduğu yerde kapalı istiare sanatı da bulunur. Bunun sebebi kişileştirmelerde insandan bahsedilmemesine rağmen insan dışı varlığa insani özellikler yüklenmesi yani bu varlığın insana benzetilmesidir. Kişileştirme sanatının bağlantılı olduğu bir diğer sanat ise intak yani konuşturmadır. Bu sanatta da insan dışı bir varlığın insani bir davranış olan konuşma edimini gerçekleştirmesi gerekir. Bu durumda insani bir davranış gösteren yani konuşan varlık kişileştirilmiş olur. Kişileştirme aynı zamanda kapalı istiare de ihtiva ettiği için bir intak sanatında hem kişileştirme hem de kapalı istiarenin bulunduğunu söylemek gerekir.

Kişileştirme Örnekleri

Soba boruları artık bu işten istifa etmek istiyor.

Araba artık bu kadar yüke dayanamayacağını anlatıyordu.

Gökler yine ağlıyordu bu sessiz bahar gününde.

Bu yazı simitcay.com’da yayımlanmıştır.

Yorum Bırakabilirsin, veya Sitenden trackback verebilirsin.

Yorum Bırak

Powered by Webmaster Forum