TÜFEK KİM TARAFINDAN İCAT EDİLDİ?

Kısaca: Dünya tarihinde ilk ilkel tüfek 10. yüzyılda Çin’de icat edildi. Bu tüfek elde kullanılabilen küçük bir top mermisi formundaydı. Bugün bildiğimiz anlamdaki tüfeklerin ise öncü üretimi, 14. yüzyılın sonlarına doğru İtalya’da ortaya çıktı. Dünya tarihinde ilk kez tüfekli askerlerden oluşan hususi tüfekçi birlikleri ise 15. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti tarafından tesis edildi.

AYRINTILAR

Dünya tarihinde tüfeğe benzeyen ilk ilkel silah 10. yüzyılda Çin’de üretilmiştir. Ateşli silahların doğrudan atası olan ve ateş mızrağı adı verilen bu icat, bir mızrağın ucuna tutuşturulmuş barut tüpünün yardımıyla kullanılmıştır[1] Şarapnellerin bir namlunun içerisine yerleştirilerek ateşlenmesi prensibinin zamanla gelişmesi, bugün tasvir ettiğimiz anlamdaki tüfeğin ilk prototipinin ortaya çıkmasını sağladı. Bu ilk prototiplerde mermi olarak kullanılan mızraksı yapılar, namludan çıkış yaptıktan sonra alev topu şeklinde hedefine doğru yönelmiştir. Çinlilerin 9. yüzyılda siyah barutu icat etmesinden sonra gelişen bu teknoloji, daha sonra Orta Doğu, Afrika ve Avrupa’ya yayılmıştır. Bu teknoloji ile üretilen silahlar, var olan kaynaklara göre ilk kez 1132’de Çin coğrafyasında yaşanan Jin–Song Savaşı’nda kullanılmıştır.[2] Çinliler geliştirdikleri bu teknolojiyi daha da ileriye taşımış ve bambudan yapılan barut haznelerini daha dayanıklı olan metalden üretmeye başlamışlardır. Ayrıca patlayıcı gücünü artırmak için tüfeğin itici aksamındaki barutun potasyum nitrat oranını artırmış ve merminin namlunun ucunu tamamen tıkamasını sağlayarak itici gücü geliştirmeyi başarmışlardır.[3] Ancak bu yıllarda bireysel çatışmalarda kullanımının zor olması nedeniyle küçük ateşli namlular yerine, bugün top olarak adlandırdığımız alan taarruzuna yönelik ateşli sistemler ön plana çıkmıştır. Elde kullanılabilen tüfeksi sistemlerin elimizde bulunan ilk örneği 1288’de Çinlilerin Moğollara karşı kullandığı Heilongjiang el topu olarak adlandırılan silahtır.[4]

Çin dışında ilk ateşli silaha ise 1260 yılında Moğollar ile Memlûklar arasında yaşanan Ayn-ı Calûd Savaşı’nda rastlanmıştır. Bu savaşta Memlûklar, Moğollara karşı tarihte ilk kez topu kullanmıştır.[5] Avrupa’ya barut ve ateşli silahlar İpek Yolu üzerinden Moğol İstilası’nın da etkisiyle 13. yüzyıldan itibaren yayılmaya başlamıştır. Avrupa’da ilk kez top mermileri Calais Kuşatması’nda (1346–47) İngilizler tarafından kullanıldıysa da askerlerin bireysel el silahı olarak ateşli silahı kullanması, 14. yüzyılın sonlarına doğru İtalya’da gerçekleşmiştir. İtalyanların şoppi adını verdikleri bu el topları, gerçek anlamda bugünkü elde kullanılan tüfeğin ilk kullanışlı örneğidir. Aynı yıllarda Osmanlı ve Altınordu Türkleri de ateşli silah teknolojisi ile yakından ilgilenmiştir. Ruslar, Altınordu Devleti sayesinde tüfekle tanışmıştır. Bu nedenledir ki, Rusçada tyufyaki (Rusça: тюфяки) şeklinde kullanılan tüfek anlamındaki kelime Kırım Tatarcasından alıntıdır. 15. yüzyılın sonlarında normal piyade birliklerinin belirli bölüklerini hususi tüfekçi birlikleri olarak tertip eden Osmanlı Devleti, tarihteki ilk tüfekli harekât birliklerini kuran devlettir. Yine 15. yüzyılda Osmanlı Devleti, dünya savaş tarihini değiştiren şahi adı verilen ilk gerçek anlamdaki ağır bombardıman silahlarını geliştirmiştir. Şahi adı verilen bu toplar, o güne kadar surlardaki yeni tahkimatları engellemeye yönelik kullanılan bu teknolojinin aslında kalın kale duvarlarını yıkmak için de kullanılabileceğini göstermiştir.

Tüfeğin Osmanlı’daki kullanımını biraz daha detaylandırmak gerekirse İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi’nde bu konu şu şekilde açıklanmıştır:

Osmanlı’da tüfeğin ilk kullanılış yılı hakkında gerçek bir tarih tespit etmek mümkün olmamakla beraber, 1421 yılında Düzmece Mustafa hadisesinde, 1430’da Selanik Fethi’nde ve 1442’de Sivrihisar Kuşatması’nda tüfek kullanıldığı bilinmektedir. 1444 yılında Varna savaşında top ve tüfek geniş çapta kullanılmıştır. II. Murat devrindeki Macar seferlerinde ise tüfek ön plana gelmiştir. Bu devirde tüfeğin Osmanlı ordusunda kabul edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.[6]

Arşiv belgelerine göre İslimye ve Gabrova’da Osmanlı’nın tüfek üretimi yaptığı görülmektedir.[7]

KAYNAKLAR

[1] Chase, Kenneth (2003), Firearms: A Global History to 1700, Cambridge University Press, s. 31-32.

[2] Needham, Joseph (1986), Science & Civilisation in China, V:7: The Gunpowder Epic, Cambridge University Press, s. 222.

[3] Crosby, Alfred W. (2002), Throwing Fire: Projectile Technology Through History, Cambridge University Press, s. 99.

[4] Needham (1986), s. 293-294.

[5] Ahmad Y Hassan, Gunpowder Composition for Rockets and Cannon in Arabic Military Treatises In Thirteenth and Fourteenth Centuries.

[6] İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 30. Sayı, 1979, s. 301.

[7] Mehmet Hacısalihoğlu (2008), Doğu Rumeli’de kayıp köyler, Bağlam, s. 77.

Bu yazının tüm hakları simitcay.com’a aittir. 

 

Yorum Bırakabilirsin, veya Sitenden trackback verebilirsin.

Yorum Bırak

Powered by Webmaster Forum