Eski Türkçe Sözlük

Aramak istediğiniz Göktürkçe, Eski Uygur Türkçesi veya Karahanlı Türkçesinde yer alan kelimeyi yazınız.
(SÖZLÜĞÜMÜZ ŞU AN YAPIM AŞAMASINDADIR)

A |
Aradığınız sözcüğü içeren 12 adet sözlük maddesi bulundu.
ab
Dönem: Göktürk
Anlam: Av
Tarihî gelişim: Göktürkçe ab>aw>av

abam
Dönem: Eski Uygur Türkçesi
Anlam: Şimdi
Kelimenin diğer şekilleri: apam
Muhtemelen Eski Farsçadan alıntıdır.

abamu
Dönem: Eski Uygur Türkçesi
Anlam: Sürekli
Muhtemelen Eski Farsçadan alıntıdır.

abınç
Anlam: Avunma, teselli.
Kelimenin diğer şekilleri: Göktürkçe abınç, abınçu>Eski Uygur Türkçesi awınç>TT avunç

abmak, ab-
Anlam: Avunmak.
Abınç kelimesi ile kökteştir.


Anlam: Aç, tok olmayan.

açari
Anlam: Usta, üstat.
Kelimenin Sanskritçe olduğu düşünülmektedir.

açımak, açı-
Anlam: Acımak.
Kelime Türkiye Türkçesine ulaşırken ötümlüleşmeye uğramıştır.
açı->acı
-ç->-c- (Ötümlüleşme)

açmak, aç-
Anlamlar 1. acıkmak, gıdaya ihtiyaç duymak. 2. açmak.

ḳanı, ḳayu ~ kan͡yu, ḫanı, ḫani
Anlam: Hani

n͡y sesinin ayrışması, açısından incelendiğinde ayrışmanın hâlen devam ettiğini göstermesi bakımından güzel bir örnektir. Çünkü bu foneme “Sekiz Yükmek”te hem y ağzı ile yazılmış hem de ayrışmamış biçimiyle rastlanmaktadır.
Dikkat çeken başka bir durum ise kelimeye Kül Tegin Anıtı'nda kan͡yu biçimi yerine ḳanı biçiminde rastlanmasıdır. Çünkü bu örnek, yarılmanın ta Köktürk Dönemi'nde başladığını ve bunun gibi bazı kelimelerde olgunlaştığını göstermektedir.

kan͡yu>Manici ḳanı ~ Budist M. ḳayu
-u->-ı- (ünlü darlaşması)
-n͡y->-y- ~ -n- (fonemik yarılma)

ḳanı>ḫanı>TT: hani
ḳ->ḫ (sızıcılaşma)
-ı>-i (n'nin akıcı etkisi ile ünlü ön damaksıllaşması)

Metin örneği:
1. illig budun ertim, ilim amtı ḳanı (KTY)
2.kim ḳayu tınlıġ bu nomluġ umuġ ınaġ tutsar (Sekiz Yükmek)
3. kan͡yu tınlıġ uwutsuz biligi ertingü küçlüg erip (Sekiz Yükmek)

öd
Öd “zaman” anlamına gelir. Sekiz Yükmek'te ödün şeklinde de kullanılmıştır. “Ödün”, “öd” sözcüğünün vasıta hâli eki ile genişletilmiş şekli olabilir: öd+(ü)n.

Metin örneği: ten͡gri teg ten͡gride bolmış Türk Bilge ḳaġan bu ödke olurtum (Kül Tigin Yazıtı)

yan͡ymak, yan͡y-
Anlam: Yaymak.

n͡y sesinin ayrışması, Uygur ve Köktürk dönemleri arasındaki önemli farklardandır. Uygur Dönemi'ndeki n ve y ağzı bu fonemin ayrışması ile meydana gelmiştir.

Fiil y ağzında yan͡y->yay biçiminde kullanılmıştır.
yan͡y->yay
-n͡y->-y- (fonemik yarılma)
Bu sözcükte Türkiye Türkçesi de “y'li yapıyı” devam ettirmektedir.

Örnek metin: yaraḳlıġ ḳandın kelip yan͡ya iltdi (KTY)


Yeni bir sözlük maddesi önerebilirsin.

Arama yaparken ḳ, ñ, ä, ġ, ḍ ve ḫ gibi transkripsiyon harflerini kullanmayınız. Bu harflerin ölçünlü hallerini kullandığınızda karşınıza çıkacak kelime önerilerinde zaten bu transkripsiyonlu biçimleri bulacaksınız.

Powered by Webmaster Forum