İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Yaklaşma durum eki (yönelme hâli eki veya datif eki) nedir?

Yaklaşma durum eki veya yönelme hâli eki nedir? Yönelme durum eki, isimlere gelen -A ekidir. Bu ek cümlede genellikle yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) yapmak için kullanılır. “Günü gününe” örneğinde olduğu gibi nadiren zarf tümleci görevinde de bulunur. Yaklaşma hali eki, Türkçede en yaygın kullanılan durum eki örneklerindendir. Yönelme durum eki bir dil bilgisi unsuru olarak işten doğrudan etkilenmeyen nesneleri/varlıkları kodlar (Erdem, 2015: 170).

  1. Yaklaşma Durum Eki Örnekleri
  2. Yaklaşma Durum Eki ve Yer-Yön Zarfları
  3. Eski Türkçede Yaklaşma Durum Ekinin Kullanımı
  4. Yaklaşma Durum Ekinin İyelik Ekleri ile İlişkisi
  5. Yaklaşma Durum Ekiyle İlgili Farklı Görüşler

1. Yaklaşma Durum Eki Örnekleri

Aşağıdaki yönelme durum eki almış yapılara örnekler verilmiştir. Nitekim Eski Türkçedeki yönelme durum eki örnekleri için sayfanın altına bakınız.

  • Toplantı için Trabzon’a gideceğim. (yer tamlayıcısı görevinde)
  • Bu soruyu seninkine sordum. (yaklaşma durum eki almış ilgi zamiri)
  • Eve doğru yola çıktım. (bir edatla birleşerek edat tümleci oluşturma görevinde)
  • Anket çalışmasını katılımcılarla bire bir yaptı. (zarf tümleci görevinde yönelme grubu oluşturma görevinde)
  • Görevlerini günü gününe yaptı. (kelime öbeği kurarak zarf tümleci oluşturma)

Peki, yaklaşma durum ekinin işlevi nedir? Yaklaşma durum eki yukarıdaki örneklerde de gördüğümüz gibi isim soylu sözcükleri yükleme bağlamıştır. Ayrıca bu ekin en önemli işlevlerinden bir diğer isimler ile edatlar arasında bağ kurmak olmuştur.

2. Yaklaşma Durum Eki ve Yer-Yön Zarfları

Her ne kadar bu konuda araştırmacılar arasında farklı görüşler olsa da MEB öğretim programında yönelme hâli eki alan yer-yön zarflarının isme dönüşüp zarf tümleci görevinde kullanıldığı kabul edilmektedir:

  • O araba geri gitti. (geri: yer-yön zarfı/zarf tümleci)
  • O araba geriye gitti. (geriye: isim/yer tamlayıcısı)

3. Eski Türkçede Yaklaşma Durum Ekinin Kullanımı

A. Von Gabain’in Eski Türkçe Gramerinde, yaklaşma hali +ka, +ke, nadiren +a, +e, ünlülerden sonra +ya, +ye biçiminde gösterilir (Koçoğlu-Gündoğdu, 2011: 1230).

Eski Türkçede bu ekin kullanımına şu örnekler verilebilir:

  • qapı+qa “kapıya”
  • yırı+y+a “kuzeye, kuzeyde”

Eski Türkçede daha çok +qa, +ke, +ġa, +ge biçiminde kullanılan bu ekin ilk ünsüzü zamanla sızıcılaşma ve akıcılaşma ses olaylarının etkisiyle erimiştir. Bu erime sonucunda yönelme hâli ekinden önce birçok kez yardımcı ünsüz kullanımı bir gereksinim hâline gelmiştir.

4. Yaklaşma Durum Ekinin İyelik Ekleri ile İlişkisi

Yaklaşma hali eki eğer 3. kişi iyelik ekinden sonra gelirse araya zamir n’si girer. Örneğin “kapısına” dediğimizde +a yönelme hâli ekinden önce gelen n, zamir n’sidir. Ancak Çağatay Türkçesinde bu durumda zamir n’si kullanılmaz:

  • ata+sı+ga “babasına” vb.

5. Yaklaşma Durum Ekiyle İlgili Farklı Görüşler

Muharrem Ergin’e göre yönelme, ayrılma ve bulunma hâli eklerini alan kelimeler zaman bildirseler dahi zarf tümleci olamazlar. Leylâ Karahan ise tarz, zaman ve biçim bildirdiklerinde bu hâl eklerinin yer tamlayıcısı olmadığını belirtmektedir.

Akademik dünyada ve lise öğretim programında Leylâ Karahan’ın görüşü yaygın olarak kabul edilir. Çünkü zaman bildiren kelimeleri genel olarak dil bilgisinde zarf olarak değerlendirme eğilimi mevcuttur.

İlgili Kaynaklar

Bu yazının tüm hakları simitcay.com’a aittir. Hiçbir şekilde başka yer kullanılamaz.

Özet
Yaklaşma durum eki (yönelme hâli eki veya datif eki) nedir?
Başlık
Yaklaşma durum eki (yönelme hâli eki veya datif eki) nedir?
Açıklama
Yaklaşma durum eki, yönelme hâli eki, datif nedir? Yaklaşma durum eki almış ilgi zamiri örneği, Eski Türkçedeki örnekler, ismin a, e hali.
Yayımcı
Ensar KILIÇ
Yayımlayan
Simit Çay Edebiyat Etkinlikleri
Logo

5 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir