İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Batur İsminin Anlamı, Mete’nin Tarihî Önemi: Mete kimdir?

Batur, Çin kaynaklarına göre Mete; Türk tarihinin kuruluş aşamasındaki efsanevi kumandanlarından biridir. (Mete isminin anlamı için tıklayınız.) Batur isminin anlamı “yiğit”tir. O sadece tarihî bir isim değil aynı zamanda halk bilimi çalışmalarının üzerinde titizlikle durduğu halk anlatılarına konu olmuş bir figürdür. Batur’un en güçlü günlerini yaşattığı Hunlar, Türklerin tarih sahnesine çıkışını temsil eder. Büyük Hun Devleti’nin MÖ 300’de kurulduğu düşünülmektedir. İlk Hun tanhusu Teoman olarak kayıtlara geçmiştir. Devlet en güçlü dönemini ise Mete yönetiminde yaşamıştır. Avrupalı araştırmacıların Hun Devleti’nin kökeni hakkında çelişkili ifadeler kullandıkları görülmektedir. Nitekim birçok araştırmacı Hunların Göktürkçe benzeri öncü bir Türk dili konuştuğunu kabul etmekte ancak Hunların Türk olduğunu kabul etmemektedir. Bu duruma neden olan esas durum Hun Devleti’nin Türk unsurlar tarafından yönetilmekle birlikte konfederasyon temelli çok uluslu bir sisteme sahip olmasından kaynaklanmaktadır.

Batur isminin anlamı nedir?

Batur kelimesi Türkiye Türkçesinde “yiğit” anlamına gelir. Kelime “bahadır” ismiyle etimolojik olarak ilişkilidir. Kelime neredeyse bütün Türk lehçelerinde bulunur. Yiğit ve güzel anlamlarına gelir. Örneğin Altay Türkleri baatır ya da maatır, Hakas Türkleri ise matır şeklinde bu ismi telaffuz eder. Görüldüğü gibi bazı lehçelerde kelime başında b>m değişmesi yaşanır.

Mete isminin anlamı nedir? Etimolojisi nasıldır?

Mete ismi Türkçe Batur isminin Çincedeki söyleniş biçimi olan Motu‘nun Avrupalı kaynaklardaki kullanımıdır. İsim Türkiye’de de bu şekilde yaygınlaşmıştır. Türkiye Türkçesi için doğrusu Batur ya da Bahadır‘dır. Anlamı “yiğit”tir. Ayrıca “matır” biçimiyle Kıpçak Türkçesinde “güzel, hoş” anlamında da kullanılır. Çincedeki şekle bakılırsa kelimenin ilk sesinin Hun Türkleri tarafından da /m/ ile telaffuz edildiği düşünülebilir. Çincede /r/ sesinin genel olarak kullanılmaması nedeniyle de kelime sonundaki /r/ Çinceye geçerken erimiştir. Sonuç olarak Batur ya da Matur, Motu’ya (Mao-tun) dönüşmüştür. Mete, Teoman ve Künçin ile birlikte Hun tarihinin en önemli tanhularından biridir.

Batur, Mete isminin Türk tarihi için anlamı nedir?

Atalay, Batur’un Türk tarihi açısından önemini şu şekilde ifade etmektedir:

M.Ö. 1000 yıllarının başında en eski Türk devleti olarak tarih sahnesine çıkan Hunlar Asya’nın en büyük göçebe hanlığını kurmuştur. Türk tarihinde büyük bir başlangıca imza atan Mete Han, ilk modern devlet ve ordu anlayışını getirmiş millet ve vatan sevgisinin kutsallığını ortaya koymuştur. Çinlilerin yurtlarını savunmak için yaptıkları Çin Seddi’nin aşarak Çine akınlarda bulunmuş ve bunun gibi birçok devlete de korku salmıştır. Mete Han Asya’daki tüm Türk boylarını bir araya getirmiştir. Devleti her şeyi üstünde tutmuştur. Orduyu onluk, yüzlük, binlik ve tümene ayırarak bir ilki gerçekleştirmiştir.

C. Atalay

Batur’un Küçük Bir Toprak Parçasını Vermeyi Reddetmesi Söylencesi

Mete’nin vatan sevgisini betimlemek için şu söylence anlatılır:

Büyük Hun hükümdarı Mete, tahta geçtiği zaman, Hunların zayıf durumlarından yararlanarak savaş sebebi arayan Tunghu1 elçisi Mete’nin önce atını sonra da cariyelerinden birini ister. Kurultayın itirazlarına rağmen Mete bunların kendi şahsi malı olduğunu söyleyerek isteklerini yerine getirir. Üçüncü kez gelen Tunghu elçisi, sınırda bulunan çorak bir toprak parçasını ister. Bu istek karşısında Hun hükümdarı;’’At ve kadın benim şahsi malımdı verdim. Fakat toprak devletin temelidir. Biz burasını onlara nasıl hediye edebiliriz!2 ’’ diyerek savaş ilan eder ve savaşı kazanır.

E. Kırkıl

Mete’nin babasıyla olan münasebeti ve tahta geçme hikâyesi için tıklayınız.

KAYNAKÇA

ATALAY, C. (2014). Asya Hun Devletinde Mao-Tun (Metehan) dönemi.” KMÜ Sosyal ve Ekonomı̇k Araştırmalar Dergı̇si, 16 (Özel Sayı II), 107-109

KILIÇ, E. (2020). Türk Lehçelerindeki /b-/>/m-/ Değişmesinin Fonetik Açıdan İncelenmesiTürk Dünyası İncelemeleri Dergisi20(1), 59-96.

KIRKIL, E. Büyük Hun Hakanı Çi-Çi’den Atatürk’e” Ya İstİklal ya Ölüm” Düşüncesi. DÜŞÜNCE DÜNYASINDA TÜRKİZ SİYASET VE KÜLTÜR DERGİSİ, 59.

Bir yorum

  1. […] Batur İsminin Anlamı, Mete’nin Tarihî Önemi: Mete kimdir?Batur İsminin Anlamı, Mete’nin Tarihî Önemi: Mete kimdir?yonetici1 tarafındanBatur, Çin kaynaklarına göre Mete; Türk tarihinin kuruluş aşamasındaki efsanevi kumandanlarından biridir. (Mete isminin anlamı için tıklayınız.) Batur isminin anlamı "yiğit"tir. O sadece tarihî bir… […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir