İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Yazıların kategorisi: “EDEBİYAT SÖZLÜĞÜ”

Edebiyat ansiklopedisi görevindeki bu sözlük, özellikle ortaöğretim ve üniversite düzeyindeki öğrencilerin aradıkları nitelikli edebî ve dil bilimsel bilgilere ulaşmasını amaç edinmektedir. Sözlüğümüz, gün geçtikçe çeşitlenmekte ve ansiklopedi özelliğini kazanmaktadır. Siz de dilerseniz, iletişim bölümünden bize ulaşarak ansiklopedimizi geliştirmemize yardımcı olabilirsiniz.

Nâilî: İncelikli Hayallerin Şairi

Özet: Naili, Türk edebiyatında sebkihindi akımının etkisinde kalarak derinlikli bir hayal dünyası inşa eden önemli bir şairdir. Ayrıca şarkı türünü icat eden kişidir. Naili, edebî kişiliğini maddeler hâlinde kısa özetlemek gerekirse: Nâ’ilî veya Nâ’ilî-i Kadîm olarak bilinen 17. yüzyıl divan şairidir. Halvetiye tarikatına mensuptur. Nâ’ilî bir yüzyıl sonra Şeyh Gâlib ile zirveye ulaşacak sebkihindi akımının Neşâtî ile birlikte 17. yüzyıldaki en güzel örneklerini vermiştir. Nâ’ilî,…

Türk Edebiyatında Hikaye ve Edebi Akımlar

Hikâye, gerçek veya gerçeğe uygun olayların anlatıldığı romandan kısa düzyazı türüne denir. Dünya edebiyatında iki temel hikaye türü olay hikayesi ve durum hikayesi olarak adlandırılır. Olay hikayesi Fransa’da Maupassant tarafından geliştirilmiş olup öykülemeye dayanır. Türk edebiyatında hikaye şu şekilde gelişmiştir: Olay hikâyesinin en önemli temsilcisi Ömer Seyfettin olarak kabul edilir. Milli Edebiyat Dönemi hikayeciliğimizin en önemli kalemlerinden olan Ömer Seyfettin aynı zamanda Türk edebiyatında hikayeciliği…

Tarihî Kıpçak Türkçesi ve Özellikleri

Kıpçak Türkçesi, kökünü Türklerin Kıpçak kolundan alan bir tarihî lehçedir. Bu lehçe göçler, köle ticareti ve paralı askerler sayesinde geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Dil Karadeniz’in kuzeyinden Mısır’a kadar varlığını göstermiştir. Özellikle Osmanlı’nın bir imparatorluk hâline gelmesiyle Kıpçak Türkçesi üzerindeki Oğuz etkisi de iyiden iyiye artmıştır. Tarihî Kıpçak Türkçesi lingua franca olarak Altınorda Devleti’nin resmî dilidir. Ayrıca Memluk ordusunda da kullanılan dildir. Tarihî Kıpçak Türkçesi Orta…

Tamlamalar (İsim ve Sıfat Tamlamaları): Türkçenin Dil Bilgisi

Tamlama, isim ya da sıfatların birleşmeleri sonucu oluşan sözcük öbekleridir. TDK’ye göre ise bir ismin; farklı bir isim, zamir veya sıfattan sonra gelerek oluşturduğu sözcük öbeklerine denir (bk. TDK Güncel Türkçe Sözlük). Türkçede tamlamalar, isim tamlamaları ve sıfat tamlamaları olarak ikiye ayrılır, isim tamlamaları birtakım ekleri alarak kurulurlar. Peki tamlamanın “tamlayan”, “tamlanan” unsurları ne demektir? İsim tamlamaları ise kendi arasında üçe ayrılır. Tamlamaların özellikleri nelerdir?…

Sıfatlar (Ön Adlar): Türkçenin Dil Bilgisi

Sıfat yani ön ad nedir? Sıfatlar, dil bilgisi bağlamında isimleri nitelendiren ya da belirli hâle getiren kelimelerdir. Sıfatlar genellikle isimlerden hemen önce kullanılır. Bununla birlikte unvan sıfatları isimlerden sonra da gelebilir. Yine bazen cümleler kurallı dizilimin dışına çıktıklarında sıfatlar isimden sonra da gelebilmektedir. Sıfat türleri şunlardır (Bilgi için sıfat türünün üzerine tıklayın): Niteleme Sıfatı: Unvan sıfatı, küçültme sıfatı, pekiştirme sıfatı. Belirtme Sıfatı: İşaret sıfatı, soru…

Bir edebi metne başlık seçerken nelere dikkat edilmesi gerekir?

Not: Başlık Türk edebiyatında Tanzimat sonrasında kullanılmaya başlanmıştır. Divan edebiyatında şiirlerin bir başlığı yoktu ve şiirler konularına veya rediflerine göre adlandırılırdı. Çünkü divan şiirinde genel anlamda dizeler arasında anlam bütünlüğü yoktu. (bk.) Kısaca Metin; başlık, alt başlık ve paragraflara ayırarak daha rahat okunur, kolay anlaşılır ve ilgi çekici hâle gelir. (bk.) Öyküye başlık seçerken nelere dikkat edilir? Öykü, şiir veya roman gibi edebî bir metne…

Kahramanlık Konulu Halk Hikayeleri: Filmler ve Edebi Eserler

Kahramanlık konulu halk hikayeleri ve olağanüstü özellikler barındıran destanlar günümüz romancılarını, şairlerini ya da sinema sektörünü önemli ölçüde etkilemiştir. Çünkü toplumlar, tarihleriyle var olurlar ve tarihlerinden etkilenirler. Toplumların tarihlerinde yer alan büyük başarılar, zaferler ve kahramanlar, o ulusun geleceğe güvenle bakabilmesi için öz güven kazandırır. Bir toplumun yükselebilmesi ve muasır uygarlıkların seviyesine ulaşabilmesi için bu öz güven mutlak surette gereklidir. Halk bilgisi ürünleri, toplumsal hafıza…

Eski Türklerde Sığır Töreni

Sığır töreni nedir? Eski Türklerde üç çeşit bayram vardır. Bu bayramlar sığır töreni, yuğ töreni ve şölendir. Şölenlere şeylan adı da verilir. Eski Türklerde, dinî açıdan en çok önem verilen ayin sığır törenleridir. Çünkü bu törenin amacı Kök Tengri’ye sunulmak üzere kurban avlamaktır. Sığır töreni edebiyat açısından da çok önemlidir. Çünkü bu törenlerde koşuklar söylenir. Bu konu ile ilgili test çözmek için tıklayın. Sığır töreni…

Okunması Gereken Kitaplar Listesi

Okunması gereken kitaplar, kuşkusuz göreceli bir liste. “Hangi kitapları okumalıyım?” diyorsanız bizim fikrimiz bu. Nitekim bu soru ve bunun gibi sorular tüm kitapseverlerin meşgul olduğu listelerin oluşmasını sağlıyor. Öyleyse okunması gereken kitaplar listemize hoş geldiniz. Okunması Gereken Kitaplar Listesi (50 adet) 1. Çavdar Tarlasında Çocuklar – Jerome Salinger2. İnci – John Steinbeck3. Anayurt Oteli – Yusuf Atılgan4. Suç ve Ceza – Fyodor Dostoyevski5. Tutunamayanlar –…

Rabgûzî ve Kısasü’l-Enbiyâ (Orta Türkçe | Harezm Sahası)

Rabgûzî ya da Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn er-Rabgûzî, Harezm sahası Türk edebiyatının nesir alanındaki ilk temsilcilerindendir. 12. ve 13. yüzyıllarda yaşamıştır. Onun yazdığı Kısasü’l-Enbiya adlı eser Harezm Türkçesi (Orta Türkçe) ile yazılan ilk yapıttır. Rabguzî, Ribât Oğuz kasabasında doğduğu için Rabguzî mahlasını kullanmıştır. Asıl mesleği kadılıktır. Rabguzî’nin dili Kutadgu Bilig’in yazıldığı Hakaniye Türkçesi ile Çağatay Türkçesi arasındaki geçiş sürecinin özelliklerini gösterir. Kısasü’l-Enbiya, Harezm Türkçesi ile yazılan…

Dil İçerisindeki Özel Diller: Jargon, Argo ve Kişisel Dil

Dillerin belirgin kullanılma alanlarında özel diller oluşur. Özel diller, dilce olarak da bilinir. Dilceler, günlük dil ve ölçünlü dil dışında kalan kendine özgü bir ifade alanını tanımlar. Özel dillerin günlük yaşamda iletişim amacıyla müracaat ettiğimiz dillerden en büyük farkı, dilcelerin belirli topluluklara ya da bireylere hitap etmesi yani sınırlı bir kullanımı olmasıdır. Abstract: Special languages are formed in the specific areas of use of languages.…

Türklerin Kullandığı Alfabeler: Türkler Niçin Farklı Alfabeler Kullanmıştır?

Türkler tarih boyunca birçok alfabeyi kullanmıştır. Bu alfabelerden Göktürk, Uygur, Arap, Latin ve Kiril alfabeleri uzun süre ve geniş ölçüde kullanılan alfabeler olmuştur. Bu alfabelerin yanında Mani, Brahmi, Tibet, Süryani, İbrani ve Grek alfabeleriyle de yazılan Türkçe metinler vardır. Türklerin kullandığı alfabeler, çok farklı coğrafya ve kültürlerle temas etmeleri neticesinde sayıca fazladır. Türklerin tarih boyunca farklı alfabeler kullanmalarının temel nedenleri şunlardır: 1. Eğitsel nedenler Özellikle…

Türkçenin tarihî dönemlere ayrılmasında hangi ölçütler belirleyici olmuştur?

Türkçenin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler coğrafya, göç, savaşlar, siyasi olaylar, kültürel değişim, din değişimi ve en az çaba yasasıdır. Bu nedenler şu şekilde açıklanabilir: Coğrafya Türkçenin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler bağlamında ele alacağımız ilk kriter coğrafyadır. Ana vatanı Orta Asya olan Türklerin farklı coğrafyalara göç etmeleri sonucunda birçok Türk dili arasında temel farklılıklar ortaya çıkmıştır. Bu şekilde Karluk, Kıpçak, Sibirya ve Oğuz grupları teşekkül etmiştir.…

Türkçeyi diğer dillerden ayıran en belirgin özellikler nelerdir?

Türkçeyi diğer dillerden ayıran en temel özellikler genel olarak Altay dillerinin genel özellikleridir. Türkçenin özellikleri, genel olarak kurallı bir dil olması ve ses uyumlarına bağlı kalması temelinde kurulur. Ayrıca eklerin çok işlek kullanılması da Türkçenin özellikleri arasında önemlidir. Bu yazının İngilizce versiyonu için tıklayınız. 1. Türkçe sondan eklemeli bir Altay dili olduğu için Altay dil ailesinin temel özelliklerini barındırır. Bu özellikler şunlardır: Türkçede dil bilgisel…

Dil ve Kültür Arasındaki İlişki ve Kültürel Gösterge Bilimi

Kısaca: Dili kullananlar, daha önceki insanların oluşturduğu kültürel kodlardan etkilenir. Konuşma esnasındaki kelime tercihlerini toplumun onlara sunduğu kelime havuzunun içinden yaparlar. Aynı zamanda insanlar kültürlerini gelecek nesillere kültürleriyle taşırlar. İşte bunun için dil ve kültür birbiriyle ilişkilidir. Bununla birlikte “Dil ve kültür arasındaki ilişki nedir?” sorusunun aslında birden fazla yanıtı vardır. Bu yanıtları yazının devamında bulacaksınız. İnsan iletişiminde kültür, işaretlerin oluşturulması ve etrafındaki her şeye…

Ottova Rima Nazım Biçimi | Çağdaş Türk Edebiyatı

Ottova rima, uyak örgüsü a-b-a-b-a-b-c-c olan sekiz mısralık bir nazım biçimidir. İtalya edebiyatı çıkışlı bu biçim, özellikle 15. ve 16. yüzyılda başta İtalya olmak üzere İspanya ve Portekiz’de birçok şair tarafından kullanılmıştır. Bu biçimi kullanan şairlerden en önemlileri Ludovico Ariosto, Torquato Tasso, Alonso de Ercilla y Zúñiga ve Luís Vaz de Camões’tir. Ottova rima başlangıçta kahramanca temalar üzerinde uzun şiirler için kullanılmış, daha sonra genel…

Kısa Nesir (Düzyazı Parçası)

Kısa nesir, kullanılan karakter sayısı sınırlı olan ve genel bağlamda sorgulayıcılık içeren düzyazılar için kullanılan genel bir addır. Kısa nesirler, edebî metin sınıfında olabilir ya da olmayabilir. Kısa nesir, kısa öykü anlamına gelmez. Bu türdeki yazılar kısa öykülerden çok daha az hacimlidir. Diğer bir deyişle bu yazılar genellikle 1.000 sözcükten daha az kelime içerir. Küçük boyutlarından dolayı, kısa nesir parçaları, yüksek düzeyde sözdizimi yoğunluğuna erişebilir.…

Kişileştirme (Teşhis) ve Antromorfizm Sanatları

Kişileştirme veya teşhis, insan niteliklerinin hayvanlara, nesnelere veya fikirlere verildiği bir edebî sanattır. Bir metinde kişileştirmenin olması, insansız bir şeyin insanmış gibi gösterilmesi anlamına gelir. Teşhis duygular, istekler, istençler, hareketler ve konuşma gibi insan niteliklerini genellikle bir metafor vasıtasıyla başka bir varlığa aktarmaktadır. Teşhis Türkçe kişi kelimesinden türetilmiştir. Teşhis ise Arapça şahıs kelimesi ile ilintilidir. Teşhis sanatının karakteristik olduğu edebî tür fabllardır. Kişileştirme Örnekleri Soba…

Düzyazı (Nesir, İnşa, Mensur) ve Seci | Düzyazının şiirden farkı nedir?

Düzyazı (nesir), Türk Dil Kurumu tarafından “şiir olmayan söz ve yazı, nesir, mensur, inşa” olarak tanımlanmaktadır. Batı dünyasında ise düzyazı daha çok Eski Fransızca bir kelime olan “prose” ile karşılanmıştır. Düzyazı yazılı dilin doğal biçimidir. Bu biçimde, tablolaştırma veya sıralama yapılmaz. Yani her cümle kendisinden sonra gelen cümle ile söz dizimsel ilişki içerisindedir. Günlük iletişimde kullanılan dil ile doğru orantılı olan düzyazıda özel bir ritim…

Anjanbuman (Anjambman) nedir? Mısra neye denir?

Anjanbuman nedir? Anjambman ya da Türk Dil Kurumuna göre anjanbuman, şiirsel yapılarda bulunan tek ölçümlü çizgilere dize denir. Basit anlamda, şiirin her bir satırı bir dizeyi oluşturur. Anjambman ise şiirdeki dizenin tek bir satırda bitmeyip bir alt satıra taşmasıdır. Bu nedenle anjambmana dize taşırma da denir. Anjanbuman nedir? Anjanbuman, Türk Dil Kurumunun Fransızca kökenli anjambman kelimesinin dilimizde kullanılmasını istediği söyleyişidir. Anjambman ile aynı anlama gelir…