İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Yazıların kategorisi: “EDEBİYAT SÖZLÜĞÜ”

Edebiyat ansiklopedisi görevindeki bu sözlük, özellikle ortaöğretim ve üniversite düzeyindeki öğrencilerin aradıkları nitelikli edebî ve dil bilimsel bilgilere ulaşmasını amaç edinmektedir. Sözlüğümüz, gün geçtikçe çeşitlenmekte ve ansiklopedi özelliğini kazanmaktadır. Siz de dilerseniz, iletişim bölümünden bize ulaşarak ansiklopedimizi geliştirmemize yardımcı olabilirsiniz.

Zincirleme isim tamlaması

İkiden fazla ismin birleşmesiyle oluşan ad takımlarına, zincirleme isim tamlaması veya zincirleme ad takımı denir. Bu tamlamalar, arasına farklı türlerde kelimeler de alabilir. Bazı dillerde zincirleme sıfat tamlaması kavramı olsa da Türkçede böyle bir tamlama çeşidi yoktur. Türkçede birleşen sıfatlara birleşik sıfat denir (bk. Tamlamalar). Zincirleme isim tamlamasında en az üç adet isim gereklidir. Nitekim evin perdesinin rengi, kapı kolunun metali gibi tamlamalar bu tamlama…

Nokta işareti (TDK’ye göre) – Nokta kullanım amacı, ilgili cümleler

Genellikle cümlenin bittiğini, bir kelimenin kısaltıldığını veya sıra sayı sıfatı kurulduğunu bildiren eke nokta işareti denir. TDK’ye göre nokta işaretinin kullanım amacı aşağıda sıralanmıştır. Cümlelerin sonuna nokta konur. Noktadan sonra bir karakter boşluk bırakılır ve yeni cümle büyük harfle başlar. Dijital saatlerin yazımı: Dijital saatler nokta ile yazılmaktadır. Yani 12.30, 19.20 gibi yazımlar doğrudur. Fakat saatleri yazarken iki nokta kullanmak yanlıştır. Kısacası 12:20 şeklindeki bir…

Nâilî: İncelikli Hayallerin Şairi

Özet: Naili, Türk edebiyatında sebkihindi akımının etkisinde kalarak derinlikli bir hayal dünyası inşa eden önemli bir şairdir. Ayrıca şarkı türünü icat eden kişidir. Naili, edebî kişiliğini maddeler hâlinde kısa özetlemek gerekirse: Nâ’ilî veya Nâ’ilî-i Kadîm olarak bilinen 17. yüzyıl divan şairidir. Halvetiye tarikatına mensuptur. Nâ’ilî bir yüzyıl sonra Şeyh Gâlib ile zirveye ulaşacak sebkihindi akımının Neşâtî ile birlikte 17. yüzyıldaki en güzel örneklerini vermiştir. Nâ’ilî,…

Türk Edebiyatında Hikaye ve Edebi Akımlar

Hikâye, gerçek veya gerçeğe uygun olayların anlatıldığı romandan kısa düzyazı türüne denir. Dünya edebiyatında iki temel hikaye türü olay hikayesi ve durum hikayesi olarak adlandırılır. Olay hikayesi Fransa’da Maupassant tarafından geliştirilmiş olup öykülemeye dayanır. Türk edebiyatında hikaye şu şekilde gelişmiştir: Olay hikâyesinin en önemli temsilcisi Ömer Seyfettin olarak kabul edilir. Milli Edebiyat Dönemi hikayeciliğimizin en önemli kalemlerinden olan Ömer Seyfettin aynı zamanda Türk edebiyatında hikayeciliği…

Tarihî Kıpçak Türkçesi ve Özellikleri

Kıpçak Türkçesi, kökünü Türklerin Kıpçak kolundan alan tarihî bir Türk lehçesidir. Bu lehçe göçler, köle ticareti ve paralı askerler sayesinde geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Kıpçak Türkçesi eserleri Karadeniz’in kuzeyinden Mısır’a kadar uzanan coğrafyada yazıya geçirilmiştir. Özellikle Osmanlı’nın bir imparatorluk hâline gelmesiyle Kıpçak Türkçesi üzerindeki Oğuz etkisi de iyiden iyiye artmıştır. Kıpçak Türkçesinin söz varlığı Kodeks Kumanikus adlı sözlükte toplanmıştır. Abstract Kipchak Turkish is a historical…

Tamlamalar (İsim ve Sıfat Tamlamaları): Türkçenin Dil Bilgisi

Tamlama, isim ya da sıfatların birleşmeleri sonucu oluşan sözcük öbekleridir. TDK’ye göre ise bir ismin; farklı bir isim, zamir veya sıfattan sonra gelerek oluşturduğu sözcük öbeklerine denir (bk. TDK Güncel Türkçe Sözlük). Türkçede tamlamalar, isim tamlamaları ve sıfat tamlamaları olarak ikiye ayrılır, isim tamlamaları birtakım ekleri alarak kurulurlar. Peki tamlamanın “tamlayan”, “tamlanan” unsurları ne demektir? İsim tamlamaları ise kendi arasında üçe ayrılır. Tamlamaların özellikleri nelerdir?…

Sıfatlar, Sıfat Türleri ve PDF Konu Anlatımı – Konu Testi

Sıfatlar yani ön adlar, isimleri niteleyen ya da belirli hâle getiren kelimeler olup temelde niteleme ve belirtme sıfatları olmak üzere ikiye ayrılır. Bu kelimeler genellikle isimlerden hemen önce kullanılır. Sıfatlardan sonra gelen isim düştüğünde oluşan yeni biçime ise adlaşmış sıfat denir. Konu anlatımı için tıklayın. Her ne kadar sıfatlar isimlerden önce gelse de bunun istisnaları vardır. Nitekim unvan sıfatları isimlerden sonra da gelebilir. Yine bazen…

Bir edebi metne başlık seçerken nelere dikkat edilmesi gerekir?

Not: Başlık Türk edebiyatında Tanzimat sonrasında kullanılmaya başlanmıştır. Divan edebiyatında şiirlerin bir başlığı yoktu ve şiirler konularına veya rediflerine göre adlandırılırdı. Çünkü divan şiirinde genel anlamda dizeler arasında anlam bütünlüğü yoktu. (bk.) Kısaca Metin; başlık, alt başlık ve paragraflara ayırarak daha rahat okunur, kolay anlaşılır ve ilgi çekici hâle gelir. (bk.) Öyküye başlık seçerken nelere dikkat edilir? Öykü, şiir veya roman gibi edebî bir metne…

Kahramanlık Konulu Halk Hikayeleri: Filmler ve Edebi Eserler

Kahramanlık konulu halk hikayeleri ve olağanüstü özellikler barındıran destanlar günümüz romancılarını, şairlerini ya da sinema sektörünü önemli ölçüde etkilemiştir. Çünkü toplumlar, tarihleriyle var olurlar ve tarihlerinden etkilenirler. Toplumların tarihlerinde yer alan büyük başarılar, zaferler ve kahramanlar, o ulusun geleceğe güvenle bakabilmesi için öz güven kazandırır. Bir toplumun yükselebilmesi ve muasır uygarlıkların seviyesine ulaşabilmesi için bu öz güven mutlak surette gereklidir. Halk bilgisi ürünleri, toplumsal hafıza…

Eski Türklerde Sığır Töreni Nedir?

Sığır töreni nedir? Edebiyat açısından bakıldığında sığır töreni koşuk nazım biçimiyle şiirlerin söylendiği bayramlardır. Sığır törenleri, sürek avları için yapılan kutlama merasimleridir. Nitekim, Eski Türklerde üç çeşit bayram vardır. Bu bayramlar sığır töreni, yuğ töreni ve şölendir. Şölenlere şeylan da denir. İslamiyet Öncesi Türkler, dinî açıdan en çok sığır törenlerine önem vermiştir. Çünkü bu törenin amacı Kök Tengri’ye sunulmak üzere kurban sunumudur. Ayrıca, kutsal yönleri…

Okunması Gereken Kitaplar Listesi

Okunması gereken kitaplar, kuşkusuz göreceli ve 50 kitaptan oluşan bir liste. Kitap okumanın önemi herkesçe malum. “Hangi kitabı okumalıyım?” diyorsanız bizim de bir fikrimiz ve önerilerimiz var. Kısacası ölmeden önce okumamız gereken kitaplar listemize hoş geldiniz. Okunması Gereken Kitaplar Listesi 1. Çavdar Tarlasında Çocuklar – Jerome Salinger2. İnci – John Steinbeck3. Anayurt Oteli – Yusuf Atılgan4. Suç ve Ceza – Fyodor Dostoyevski5. Tutunamayanlar – Oğuz…

Rabgûzî ve Kısasü’l-Enbiyâ (Orta Türkçe | Harezm Sahası)

Rabgûzî ya da Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn er-Rabgûzî, Harezm sahası Türk edebiyatının nesir alanındaki ilk temsilcilerindendir. 12. ve 13. yüzyıllarda yaşamıştır. Onun yazdığı Kısasü’l-Enbiya adlı eser Harezm Türkçesi (Orta Türkçe) ile yazılan ilk yapıttır. Rabguzî, Ribât Oğuz kasabasında doğduğu için Rabguzî mahlasını kullanmıştır. Asıl mesleği kadılıktır. Rabguzî’nin dili Kutadgu Bilig’in yazıldığı Hakaniye Türkçesi ile Çağatay Türkçesi arasındaki geçiş sürecinin özelliklerini gösterir. Kısasü’l-Enbiya, Harezm Türkçesi ile yazılan…

Dil İçerisindeki Özel Diller: Jargon, Argo ve Kişisel Dil

Dillerin belirgin kullanılma alanlarında özel diller oluşur. Özel diller, dilce olarak da bilinir. Dilceler, günlük dil ve ölçünlü dil dışında kalan kendine özgü bir ifade alanını tanımlar. Özel dillerin günlük yaşamda iletişim amacıyla müracaat ettiğimiz dillerden en büyük farkı hitap ettiği kitledir. Nitekim dilcelerin belirli topluluklara ya da bireylere hitap etmesi yani sınırlı bir kullanımı olmasıdır. Abstract: Special languages are formed in the specific areas…

Türklerin Kullandığı Alfabeler: Türkler Niçin Farklı Alfabeler Kullanmıştır?

Türkler tarih boyunca birçok farklı alfabeyi kullanmıştır. Bu alfabelerden Göktürk, Uygur, Arap, Latin ve Kiril alfabeleri uzun süre ve geniş ölçüde kullanılan alfabeler olmuştur. Bu alfabelerin yanında Mani, Brahmi, Tibet, Süryani, İbrani, Grek alfabesini Türkler kullandı mı? sorusunun yanıtı evet. Türklerin kullandığı alfabeler, çok farklı coğrafya ve kültürlerle temas etmeleri neticesinde sayıca fazladır. Bununla birlikte Çin alfabesi Türkler tarafından kabul edilmeyen alfabe olarak bilinir. Eski…

Türk dilinin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler

Türk dilinin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler coğrafya, göç, savaşlar, siyasi olaylar, kültürel değişim, din değişimi ve en az çaba yasasıdır. Bu nedenler şu şekilde açıklanabilir: Coğrafya Türkçenin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler bağlamında ele alacağımız ilk kriter coğrafyadır. Ana vatanı Orta Asya olan Türklerin farklı coğrafyalara göç etmeleri sonucunda birçok Türk dili arasında temel farklılıklar ortaya çıkmıştır. Bu şekilde Karluk, Kıpçak, Sibirya ve Oğuz grupları teşekkül…

Türkçeyi diğer dillerden ayıran en belirgin özellikler nelerdir?

Türkçeyi diğer dillerden ayıran en temel özellikler genel olarak Altay dillerinin genel özellikleridir. Türkçenin özellikleri, genel olarak kurallı bir dil olması ve ses uyumlarına bağlı kalması temelinde kurulur. Peki, Altay dillerinin Hint Avrupa dillerinden ayıran özellikler nelerdir? Bu sorunun en kısa cevabı Türkçede eklerin çok işlek kullanılmasıdır. Ayrıca bu yazının İngilizce versiyonu için tıklayınız. 1. Türkçe sondan eklemeli bir Altay dili olduğu için Altay dil…

Dil ve Kültür Arasındaki İlişki ve Kültürel Gösterge Bilimi

“Dil ve kültür arasındaki ilişki nedir?” sorusunun yanıtını işlediğimiz bu yazıda bu ilişki ile ilgili örnekleri de bulacaksınız. Ayrıca kültür dili kavramından da bahsedeceğiz. İnsan iletişiminde kültür, işaretlerin oluşturulması ve etrafındaki her şeye anlam vermenin bir yolu olarak görülmelidir. Bu nedenle kültür, semboller veya anlamlı işaretler sistemi olarak tanımlanır. İnsanların iletişim amacıyla kullandığı ana sistem dilsel olduğu için toplumsal işaretler sistemi olan kültür dil ile…

Ottova Rima Nazım Biçimi | Çağdaş Türk Edebiyatı

Ottova rima, uyak örgüsü a-b-a-b-a-b-c-c olan sekiz mısralık bir nazım biçimidir. İtalya edebiyatı çıkışlı bu biçim, özellikle 15. ve 16. yüzyılda başta İtalya olmak üzere İspanya ve Portekiz’de birçok şair tarafından kullanılmıştır. Bu biçimi kullanan şairlerden en önemlileri Ludovico Ariosto, Torquato Tasso, Alonso de Ercilla y Zúñiga ve Luís Vaz de Camões’tir. Ottova rima başlangıçta kahramanca temalar üzerinde uzun şiirler için kullanılmış, daha sonra genel…

Kısa Nesir ve Küçürek Hikâye

Kısa nesir, kullanılan karakter sayısı sınırlı olan ve genel bağlamda sorgulayıcılık içeren düzyazılar için kullanılan genel bir addır. Küçürek hikâye ise kurmaca bir hayali yansıtan kesitlere denir. Çünkü küçürek hikâye; yoğun, kısa ve özlü bir anlatıma sahiptir. Küçürek Hikâye Nedir? Küçürek hikâye hayatın bir kesitini kısa ve yoğun bir üslupla anlatan kısa nesirlerdir. Bu hikâyeler tek bir cümleden dahi oluşabilir. Küçürek hikâyelerde amaç, hayatın çıkışsızlığını…