Tunus Türkleri, Tunus’ta Gezilecek Tarihi Yerler (Türklerden Kalan)

Tunus Türkleri, Tunus anayasasında tanımlanmış azınlıklardan biridir. Sayıları çeşitli kaynaklara göre 500 bin ila 2 milyon arasında değişmektedir. 2012’de, Tunus’taki Türk varlığı nedeniyle Türkçe eğitim programına dâhil edilmiştir.  1534’te İspanyolların Tunus’u işgal edeceği yönündeki haberler üzerine, Tunus halkının talebiyle Osmanlı ordusu 10.000 askerle Tunus’u ilhak etmiş ve bu askerler Tunus’a yerleştirilmiştir. Böylelikle Tunus’ta Osmanlı hâkimiyeti başlamıştır. Tunus, Libya, Cezayir ve Mısır ile birlikte en çok Türk azınlığın yaşadığı Kuzey Afrika ülkelerindendir.

Tunus’ta Gezilecek Tarihi Yerler Nerelerdir?

Tunisian Turks (Historical Heritage-Artifacts-Social Structure)

Abstract: Tunisian Turks are one of the minorities defined in the Tunisian constitution. Their numbers vary between 500 thousand and 2 million according to various sources. In 2012, it was included in the Turkish education program due to the Turkish presence in Tunisia. Upon the news that the Spanish would invade Tunisia in 1534, the Ottoman army annexed Tunisia with 10,000 soldiers at the request of the Tunisian people and these soldiers were settled in Tunisia. Thus, Ottoman domination started in Tunisia. Along with Tunisia, Libya, Algeria and Egypt, it is one of the North African countries with the highest Turkish minority population.

Tunus Türkleri yüzyıllar boyunca Tunus’un siyasi yaşamına egemen olmuştur.

Tunus’un etnik yapısı 300 yıl boyunca Türklerin Anadolu’dan ve diğer Osmanlı topraklarından sürekli olarak bu topraklara göç etmesiyle önemli ölçüde değişmiştir. Ayrıca yerel unsurlarla evlenen Türk uyruklarının çocuklarına Köroğlu ya da Kuloğlu adı verilmiştir. Nitekim, “Türk” ve “Köroğlu” terimleri geleneksel olarak tam ve kısmi Türk uyruklarını ayırt etmek için kullanılmıştır. Tunus’taki Türk kökenli nüfus başkent Tunus, Mehdiye, Hammamet ve adalarda (Cerbe gibi) yoğunlaşmıştır. Ayrıca ülkenin kuzeyinde yer alan Hammam El Gezaz (Hammam Ghezèze), Arapçada “Oğuz hamamı” anlamına gelir ve bu yörede yoğunlukla Oğuz kökenli Türkler yaşamaktadır. Tunus Türkleri arasında İslam dininin Hanefi mezhebi yaygındır.

Tunus’ta Gezilecek Tarihi Yerler Nerelerdir?

Ülkenin en turistik dört camisi Tunus Türkleri tarafından yaptırılmıştır. Jemaa Ettrouk yani Türkler Camii, Cerbe adasında bulunup Gazi Mustafa Paşa tarafından 16. yüzyılda inşa ettirilmiştir. Tunus tarihinde önemli bir yeri olan Hammade Paşa tarafından Türk mimarisine uygun sekizgen minaresiyle ön plana çıkan Hammade Paşa Camii ise 1655’te tamamlanmıştır. Tunus’taki Türk camilerinin en ilgi çekicilerinden biri ise bizzat İznik’ten getirilen rengârenk karolarla süslenip yapımında İstanbul’daki Sultan Ahmet Camii’nin esas alındığı Muhammed Bey ya da diğer adıyla Sidi Mahrez Camii’dir. 1631’de yaptırılan Yusuf Dey Camii, Osmanlıların Tunus’ta yaptığı ilk büyük camiidir. Bu camii 1926’dan beri şehir üniversitesinin bir eklentisi olarak kullanılmaktadır ve camiyi inşa ettiren Tunus beyi Yusuf Dey’in mezarı da buradadır.

Osmanlı yönetiminden beri, Tunus Türkleri geleneksel olarak Tunus’ta askeriye ve bürokraside görev alan önemli bir azınlık durumunda bulunmuştur.

Bununla birlikte, 19. yy.da yerel nüfusla yapılan evlilikler iktidardaki Türk kökenli aileleri yerli halkla ilişkilendirmiştir. Bugün bile birçok Türk, başlangıçta önemli sayıda Türk soylu tüccarların yönlendirdiği Souq el-Trouk’ta (Türk Çarşısı) iktisadi faaliyetlerine devam etmektedir.

Tunus Türkleri, Tunus anayasasında tanımlanmış azınlıklardan biridir.

2012’de, Tunus’taki Türk varlığı nedeniyle Türkçe eğitim programına dâhil edilmiştir.  1534’te İspanyolların Tunus’u işgal edeceği yönündeki haberler üzerine, Tunus halkının talebiyle Osmanlı ordusu 10.000 askerle Tunus’u ilhak etmiş ve bu askerler Tunus’a yerleştirilmiştir. Böylelikle Tunus’ta Osmanlı hâkimiyeti başlamıştır.

Osmanlı Dönemi’nde Tunus’a büyük Türk göçleri olmuştur.

Türk toplumu yüzyıllar boyunca bölgenin siyasi yaşamına egemen olmuştur. Sonuç olarak, Tunus’un etnik yapısı 300 yıl boyunca Türklerin Anadolu’dan ve diğer Osmanlı topraklarından sürekli olarak bu topraklara göç etmesiyle önemli ölçüde değişmiştir. Ayrıca yerel unsurlarla evlenen Türk uyruklarının çocuklarına Köroğlu ya da Kuloğlu adı verilmiştir. Nitekim, “Türk” ve “Köroğlu” terimleri geleneksel olarak tam ve kısmi Türk uyruklarını ayırt etmek için kullanılmıştır. Tunus’taki Türk kökenli nüfus başkent Tunus, Mehdiye, Hammamet ve adalarda (Cerba gibi) yoğunlaşmıştır. Ayrıca ülkenin kuzeyinde yer alan Hammam El Gezaz (Hammam Ghezèze), Arapçada “Oğuz hamamı” anlamına gelir ve bu yörede yoğunlukla Oğuz kökenli Türkler yaşamaktadır. Tunus’taki Türk kökenliler arasında İslam dininin Hanefi mezhebi yaygındır.

Başlangıçta önemli sayıda Türk soylu tüccarların yönlendirdiği Souq el-Trouk’ta (Türk Çarşısı) iktisadi faaliyetlerine devam etmektedir.

Osmanlı yönetiminden beri, Tunus’taki Türkler geleneksel olarak Tunus’ta askeriye ve bürokraside görev alan önemli bir azınlık durumunda bulunmuştur. Bununla birlikte, 19. yy.da yerel nüfusla yapılan evlilikler iktidardaki Türk kökenli aileleri yerli halkla ilişkilendirmiştir. Bugün bile birçok Türk, başlangıçta önemli sayıda Türk soylu tüccarların yönlendirdiği Souq el-Trouk’ta (Türk Çarşısı) iktisadi faaliyetlerine devam etmektedir.

Tunus’ta önemli/nüfuzlu Tunus Türkleri vardır.

Tunus’ta Türk kökenli önemli aileler vardır. Bunların en önemlileri arasında Ben Romdhan, Hamza, Türki, Gazdağlı, Ağa, Snène, Bayramlar, Belhocalar, El Materis, Sfarlar, Osmanlar, Memişler ve Slimler bulunmaktadır. 1986-1987 arasında Tunus başbakanlığı yapan Raşid Sfar, Tunus’ta kısa hikâye türünün babası sayılan Ali Douagi (Ali Duacı),  Tunus’ta televizyonculuk ve tiyatroculuğun öncüsü olan Muhammed Lehbib, feminist hareketin öncülerinden Esma Belhoca ve Nazlı Fadıl, uluslararası aktris Afef Jnifen; Tunus’taki Türk azınlığın son dönemlerdeki en önemli şahsiyetlerindendir.

KAYNAKLAR

Bu araştırmanın büyük bölümü İngilizce Vikipedi’nin Turks in Tunus adlı maddesinden çevrilmiştir.

• Abun-Nasr, Jamil M. (1982), “The Tunisian state in the eighteenth century”, Revue de l’Occident musulman et de la Méditerranée, 33 (0): 33–66.
• Akar, Metin (1993), “Fas Arapçasında Osmanlı Türkçesinden Alınmış Kelimeler”, Türklük Araştırmaları Dergisi, 7: 91–110.
• Bidwell, Robin (2012), Dictionary Of Modern Arab History, Routledge.
• Brett, Michael; Fentress, Elizabeth (1997), The Berbers, Wiley-BlackwellI.
• Brunschvig, Robert (1965), “Justice religieuse et justice laïque dans la Tunisie des Deys et des Beys: jusqu’au milieu du XIXesiècle”, Studia Islamica, Maisonneuve & Larose, 23 (0): 27–70
• Déjeux, Jean (1984), Dictionnaire des Auteurs Maghrébins de Langue Française, KARTHALA Editions.
• Ferchiou, Sophie (2001), Femme, Culture et Créativité en Tunisie, CREDIF.
• Ferté, Patric; Barrera, Caroline (2010), Etudiants de l’exil : Migrations internationales et universités refuges (XVIe-XXe siècle), Presses Universitaires du Mirail.
• Granara, William (2010), “Ali al-Du’aji (1909-1949)”, in Allen, Roger (ed.), Essays in Arabic Literary Biography: 1850-1950, Otto Harrassowitz Verlag.
• Green, Arnold H. (1978), The Tunisian Ulama 1873-1915: Social Structure and Response to Ideological Currents, BRILL.
• Hizmetli, Sabri (1953), “Osmanlı Yönetimi Döneminde Tunus ve Cezayir’in Eğitim ve Kültür Tarihine Genel Bir Bakış” (PDF), Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 32 (0): 1–12.
• Hourani, Albert; Ruthven, Malise (2002), A History of the Arab Peoples, Harvard University Press.
• Jacobs, Daniel; Morris, Peter (2002), The Rough Guide to Tunisia, Rough Guides.
• Khouaja, Ahmed (1962), “La biographie familiale comme source de connaissance historique : Le cas de la famille Ben Romdhan de Mahdia (Sahel tunisien) à l’époque coloniale et post-colonial”, La pensée sauvage, C.L. Strauss .
• Özdemir, Hikmet (1990), “Tunus ve Civarında Yaşayan Türkçemiz”, Türk Dünyası Araştırmaları, 18 (64): 153–168.
• Smida, Mongi (1971), Khereddine: Ministre Réformateur, 1873-1877, Maison Tunisenne de l’Édition .
• Puaux, Gabriel (1954), “Essai de psychanalyse des protectorats nord-africains”, Politique étrangère, 1 (19): 11–28
• UNESCO (2009), Diversité culturelle et dialogue interculturel en Tunisie, Commission nationale tunisienne pour l’éducation.