Parçanın Anlam Bütünlüğü Nedir?

Parçanın anlam bütünlüğü, metnin tamamının aynı konu etrafında şekillenmesidir. Anlam bütünlüğü olan bir metinde tüm cümleler, konuya uygundur. Anlam bütünlüğüne uymayan ifadeler, anlatımın akışını bozan cümle olarak anılır.

Anlatımın ya da anlamın akışını bozan cümle soruları nasıl çözülür?

Anlam bütünlüğü, yeni tip sorularda sıkça ölçülen bir kazanımdır. Bu kazanım, akışı bozan cümle soruları vasıtasıyla ölçülür. Başka bir ifadeyle anlatımın akışını bozan cümle soru tipi, yeni nesil anlatım bozukluğu soru tarzıdır.

Bu soru tipi ALES‘te ise “Numaranlanmış cümlelerden hangisinin, parçanın anlam bütünlüğünü bozduğunu bulunuz.” ifadesi ile sorulur. Bu soruları kolayca yanıtlamak için gerekli tekniklere hâkim olmak gerekir. Bu sorularda pratik olarak yapmanız gerekenler şunlardır:

1. Bu, bunun için, hatta, ayrıca, örneğin gibi cümleler arasında geçişi sağlayan kelimeleri bulun. Bu kelimelerin bulunduğu cümleler genellikle anlatımın akışını bozmaz. Bu cümleler çünkü doğal olarak bir önceki cümle ile bağlantı kurar. Not: Bu tarz kelimeler bulunmasına rağmen bir önceki cümle ile geçiş kelimeleri arasında kurulamıyorsa bu kelimeler nadiren cümlenin akışı bozar.
2. Bazen bir paragrafta tüm cümlelerin öznesi aynı olgu, nesne ya da kişiyken bir tanesinin öznesi farklıdır. Bu cümle de genellikle anlatımın akışını bozar.
3. Paragrafın akışını bozan cümle soruları temelde üç farklı türdedir.

Anlatımın Akışını Bozan Cümle I. Soru Tipi

Anlatımın akışını bozan cümle soruları temelde iki çeşittir. Birçok sorudaki anlatımı bozan cümle sadece bu, hatta, ayrıca, bununla birlikte gibi zarf ya da bağlaç görevindeki geçiş kelimelerini takip ederek tespit edilebilir. Bu sorulardaki amaç zaten geçiş kelimelerinin anlatım gücüne hâkim olup olmadığınızı sınamaktır. Bu kelimelerdeki incelikler kullanmazsanız sınavda ciddi anlamda zaman kaybedersiniz. Not: Geçiş cümlesi takibi ile ilgili detaylı bilgi için bk. Yer Değiştirme Soru Tipi.

Örnek:

(I) Türkler tarihin en savaşçı milletlerinden biridir. (II) Çin ordularındaki Türklerin varlığı, Tang Hanedanlığı’ndan daha önceki devirlere dayanmaktadır. (III) Nitekim Tang Hanedanlığı kurulduğunda, Türkler hâlihazırda Çin ordularında önemli bir militarize güç durumundadır. (VI) Türklere ait bu askerî güçlerden, özellikle 7. yüzyılda birçok cephede yararlanılmıştır. (V) Örneğin 601 yılında, Kitanların Sui idaresindeki kuzey bölgelere yaptıkları seferler esnasında, Türklerden yardım istenilmiş; Çinli bir general komutasındaki 20.000 kişilik ordu, Kitanlara karşı gönderilmiştir.

Yukarıdaki sorudan şu sonuçları çıkarmalıyız:

1. Nitekim, bu sayede, örneğin, bunun için gibi bir geçiş kelimesi kullanılmışsa bu cümle ile bir önceki cümle arasında neden-sonuç veya benzerlik gibi ilişkiler olmalıdır. Bu sebeple genellikle bu kelimelerle başlayan cümleler anlatımın akışını bozmaz. Örneğin II. cümledeki durumun nitekim zarfı sayesinde III. cümlede açıklandığını görebiliyoruz. Ayrıca V. cümledeki örneğin kelimesi IV. cümledeki durumu örneklendiriyor.
2. İçerisinde bu sıfatı veya zamiriyle işaretlenmiş bir kelime olan cümleler, bir önceki cümle ile aynı konuyu işlemelidir. Yani bu askeri güçler diye bir ifade kullanabilmem için bir önceki cümlede askeri güçlerden bahsetmem gerekir.
3. Gördüğünüz gibi I ve II. cümleler arasında bu tarzda hiçbir ilişki yok. Bu da anlatımın akışını bozan cümlenin I. cümle olduğunu gösteriyor.

Anlatımın Akışını Bozan Cümle II. Soru Tipi

Bir diğer soru şekli ise paragraftaki vurgulanan konuyu/özneyi sapmayı gerektirir. Vurgulanan konu ya da özne dememizin sebebi, çoğu kez bu soru tipinde tüm cümleler aynı konuyu içerir. Ancak içlerinden bir tanesinde konunun farklı bir boyutu vurgulanır. Aşağıdaki örneği inceleyelim.

Örnek:

(I) Franny ve Zooey, yazarın uzun öyküsüdür. (II) Benim aralarında en sevdiğimdir. (III) Kitap, Franny isimli öyküden ve Zooey isimli novelladan oluşmaktadır. (IV) Glass, ailesinin en genç üyesidir. (V) Eser, anlatılan kahramanların iç dünyalarına, bunalımlarına ve arayışlarına yer verir.

Yukarıdaki paragrafta daima olayın öznesi Franny ve Zooey hikâyesidir. Ancak IV. cümlede ön plana çıkan Franny ve Zooey hikâyesi değil, bu hikâyenin içerisinde yer lan Glass adlı karakterdir.

III. Tip: Karışık Sorular

Bazen bu iki soru yazma tekniği birlikte kullanılır. Hatta genel olarak ÖSYM sorularında ilk cümle tanım olduğu için ilk iki cümle çoğunlukla vurgulanan konu tekniği ile ele alınmalıdır. III. cümleden sonra ise cümlelerin genellikle bir geçiş kelimesi ile başladığını görürsünüz. Bu durumda bu tarz bir sözcük ile başlamayan cümle ilk kuşkulanmanız gereken seçenektir. Ya da bu tarz bir geçiş kelimesi yanlış yerde bulunuyorsa bu da anlatımın akışını bozar. Fakat geçiş kelimesinin yanlış kullanımı ÖSYM sorularında pek rastlanan bir şey değildir.

Son bir tavsiye olarak paragraf soruları bilim dili ile oluşturulan metinlerden alınmıştır. Bu sebeple bu sorularda başarılı olmak için bilim diline ve akademik bağlaçlara hâkim olmalısınız.