Çocukluk günleri, hayatın hem mutlu hem de sıkıntılarla dolu anılarını saklar. Küçük olmak farklı iradelere tahakkümü gerektirir. Ancak sevilen bir küçükseniz, ebeveynleriniz sizin etrafınızda pervane olur. Daha siz doğmadan anne babanız tüm kişi adları sözlüklerinin başından girip sonundan çıkar. Aileniz size iyi bir öz disiplin vermek için elinden geleni yapar. Ama herkes ailesinin seçimleri hususunda dabii ki çok şanslı değildir. Öyle ya aileni seçemezsin.
Çocuk edebiyatı Tacettin Şimşek tarafından şöyle tanımlanmaktadır:
Gelişme çağındaki çocukların duygu ve düşünce dünyasına, anlama ve kavrama becerilerine seslenen edebiyata çocuk edebiyatı denir. Terim; 20. yüzyılın ilk yarısında ortaya çıkmış, her yaştan çocuğu hede
Tacetttin Şimşek
Hayattaki anılarımızın belki de en güzelleri çocukluk anılarımızdır. Öyle ya tâ Muallim Naci’den başlayarak çocukluk anılarını anlatan birçok yazarımız olmuştur. Muallim Naci’nin Ömer’in Çocukluğu adlı eseri Türk edebiyatında bu hususta yazılan ilk eserdir.
Çocuk şiirleri denildiğinde ise akla Şermin gelir. Şermin, Türk edebiyatındaki ilk çocuk şiirleri kitabı olma özelliğini taşır. Kitap Servetifünun sanatçılarından Tevfik Fikret tarafından hece ölçüsü kullanılarak yazılmıştır. Servetifünun Dönemi’nde ön plana çıkan ölçü aruz olmasına rağmen Fikret, çocukları konu alan kitabında mensup olduğu topluluğun ilk ve tek hece ile yazılan eserini ortaya koymuştur.
Çocukluk anılarını şiirlerinde en etkili şekilde anlatan bir diğer şairimiz Rıza Tevfik Bölükbaşı‘dır. Özellikle onun “Uçun Kuşlar” adlı şiirinde çocukluk anılarının geniş bir yer tuttuğu görülür:
UÇUN KUŞLAR
Uçun kuşlar uçun, doğduğum yere Şimdi dağlarında mor sümbül vardır Ormanlar koynunda bir serin dere Dikenler içinde sarı gül vardır O çay ağır akar, yorgun mu bilmem Mehtabı hasta mı, solgun mu bilmem Yaslı gelin gibi mahzun mu bilmem Yüce dağ başında siyah tül vardır Orda geçti benim güzel günlerim O demleri anıp bugün inlerim Destan-ı ömrümü okur dinlerim İçimde oralı bir bülbül vardır Uçun kuşlar uçun, burda vefa yok Öyle akarsular, öyle hava yok Feryadıma karşı aks-i sada yok Bu yangın yerinde soğuk kül vardır Hey Rıza kederin başından aşkın Bitip tükenmiyor elem-i aşkın Sende derya gibi daima taşkın Daima çalkanır bir gönül vardır
Divan edebiyatı da çocuklar için yazılan eserler açısından oldukça zengindir. Özellikle Nabi ve Sünbülzâde Vehbi bu konuda başı çekmektedir. Divan edebiyatında hikmetli sözlerle şiir yazma geleneğinin en büyük temsilcisi olan Nabi, çocuklara öğüt niteliğindeki Hayriyye adlı eseri kaleme almıştır. Eserde Nabi kendi oğlu nazarında tüm çocuklara öğütler vermektedir.
Divan edebiyatında Hayriyye dışında çocuklar için yazılan bir diğer önemli eser Lütfiyye’dir. Eser mesnevi nazım biçimiyle kaleme alınmıştır. Sünbülzâde Vehbi, Lütfiyye‘de tıpkı Hayriyye’de olduğu gibi kendi oğluna öğütler vermektedir.
Tanzimat Dönemi’nde Türk edebiyatında ilk dergi ve gazetecilik faaliyetlerinin başlamasıyla çocuk edebiyatında da bu yönde bir canlılık görülmüştür. Nitekim Türk edebiyatındaki ilk çocuk dergisi Mümeyyiz’dir. Mümeyyiz yaklaşık bir yıl boyunca yayımlanmıştır.
Şimşek, T. (2014). Çocuk edebiyatı tarihine ön söz. Türk Dili Dergisi, 7(756), 15-58.
Makale tam metnine ulaşın (PDF). Öz: Orhun Yazıtları, İslamiyet öncesinde Orta Asya bozkırında yaşayan göçebe… Daha Fazla
Türkiye’nin en köklü şiir yarışmalarından biri olan Simit Çay Edebiyat Etkinlikleri Şiir Yarışması’nın 12.sinin sonuçları… Daha Fazla
Kağan, Türk ve Moğol devletlerini yöneten hükümdarların unvanıdır. Bu sebeple tarihteki Türk devletlerinin yönetim şekline… Daha Fazla
İsim tamlamalarını oluşturan isim ya da zamirlerin arasına gelerek bu kelimeler arasında ilişki kuran eke,… Daha Fazla
Günümüzde yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte “deepfake” kavramı giderek daha fazla tartışılır hâle gelmiştir. Türkçede… Daha Fazla
Özet Kitapçığıİndir 16–18 Mayıs 2025 tarihleri arasında Buhara’da düzenlenen Uluslararası Dil ve Edebiyatta Sağlık Sempozyumu,… Daha Fazla