Belirtke ne demektir?

Bu yazımızda belirtke nedir, ne demektir sorusunu yanıtlayacağız. Dil biliminde gösteren ile gösterilen arasındaki nedensiz ilişki içerisinde uzlaşma ile oluşan  göstergelere belirtke denir. Belirtke ile bizzat içerdiği anlam arasında doğal bir ilişki yoktur. Bu ilişki algılayıcı dil vasıtasıyla insanlar tarafından tesis edilmiştir.

Belirtke Örnekleri

Belirtiler hayatımızın dört bir tarafını kuşatmış durumdadır. Örneğin kırmızı ışık gördüğümüzde durmamız bunun güzel bir kanıtıdır. Çünkü kırmızı ışık ile durmak arasında doğal bir ilişki yoktur. Kırmızı ışıkta durmak insanların eğitim sonucunda edindiği bir bilgidir.

Üniformalar, mors tarzı alfabeler ve hayatımızda çokça yararlandığımız işaretlerin birçoğu belirtke örneğidir. Belirtkeleri en çok sosyal düzeni tesis etmek için kullanırız. Trafik lambalarında “Burada bir süre durun!” diye diye bir yazı kullandığımızı düşünelim. Böyle bir durumda sosyal normları ilettiğimiz iletilerin uzadığını görürüz. Uzayan her ileti insanların konuyu anlamasını daha da zorlaştıracaktır. 

Belirtkeler hayatımıza hem pratiklik hem de anlaşılırlık katar. Söze gerek kalmaksızın birçok sosyal normu algılar ve gereğini yerine getiririz. Tehlike işaretini gördüğümüzde dururuz. Yeşil ışık yanınca geçeriz. Belirtke sıkça sembol yani simgeler ile karışır. 

Sembolle belirtke arasındaki fark nedir?

Sözcük ya da kavramların doğrudan yerini tutan kelimeler sembollerdir. Semboller kalıplaşır ve toplumun geneli tarafından bilinir. Bununla birlikte belirtkeler bir sözcüğün yerini tutmaz. Bunun yerine bir anlamsal durumu karşılar. Örneğin üzerinde bir sığır resmi olan tabelayı gördüğünüzde karşınıza “ehil hayvanlar” çıkabileceğini düşünürsünüz. Zihninizden bir kelime değil, bir cümle geçer.

Bir sembolün yerine karşıladığı kelime getirilebilir. Yani sembolün yerine cümle gerekmez. Örneğin güvercin gören bir insanın aklına hemen özgürlük gelir.

Görsel Gösterge (İkon)

Bir durumu ya da anlamsal veriyi, doğrudan bir şekil, fotoğraf, karikatür veya resim gibi görmeye dayalı unsurlar ile karşılayan unsurlara görsel gösterge yani ikon denir. 

Görsel göstergelerin en çok karşımıza çıkanları fotoğraflardır. Nitekim fotoğraf kişinin bizzat kendisi değildir. Bununla birlikte fotoğraf sizin kimliğinizi ortaya koyar. İnsanlar fotoğrafınıza bakınca sizi tanırlar.

Sonuç olarak belirtke, görsel gösterge ile farklıdır. Çünkü belirtkede görsel ya da nesne arasında bir nedensiz bir ilişki vardır.

Kaynakça

Çakır, H. (2006). Bir iletişim dili olarak internet. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(19), 71-96.