II. Göktürk Devleti’nin Yıkılış Nedenleri Nelerdir?

II. Göktürk Devleti’nin yıkılmasında etkili olan Uygurlar gibi Türk boyları, Aşina hanedanlığına karşı Çin ile iş birliği yapmıştır. Nitekim bu siyasi durumun dışındaki II. Göktürk Devleti’nin yıkılış nedenleri aşağıda maddeler hâlinde sıralanmıştır:

1. Tarihteki tüm Türk devletlerinde olduğu gibi II. Göktürk Devleti’nin yıkılışının temel sebebi de iç karışıklıklardır. Nihayetinde yine bir Türk uruğu olan Uygurlar, 744’te Göktürkleri yıkmıştır.
2. Devletin çöküşünde o döneme ait siyasi uruklar olan Tuğluklar ve On-Oklar arasındaki çekişme etkilidir. Devleti yeniden toparlamaya çalışan ve Çin’den bağımsız politikalar izlediği için Tang sarayında rahatsızlık yaratan Ozmış’ın Çin’in desteklediği Türk toplulukları olan Basmiller, Uygurlar ve Karluklar tarafından öldürülmesi devletin sonunu getirmiştir.
3. Türk tarihinde yabancı bir devlet tarafından tamamen ortadan kaldırılan Türk devletlerinin sayısı oldukça azdır. Bu tarihî hakikat sebebiyle Türklerin düşmanları, Türkleri birbirine düşürerek Türk devletlerini yıkmıştır. Göktürklerde de aynı durum söz konusudur.
4. Göktürk Kağanlığı’nın yıkılma sebeplerinden bir diğeri Türklerin de Çinliler gibi şehirleşerek rahat bir yaşam sürme isteğidir. Bu istek sebebiyle II. Göktürk Kağanlığı Dönemi’nde sıkça Budizm’i kabul edip yerleşik hayata geçme tartışılmıştır. Hatta bu sebeple Bilge Kağan ve veziri Bilge Tonyukuk’un arası açılmıştır. Tonyukuk her defasında Türklerin yerleşik hayata geçmesi hâlinde Çinliler tarafından açık bir hedef hâline geleceğini savunmuştur. Bu tartışmalar ayrıca Göktürk devlet hukukunun da zarar görmesine neden olmuştur.
5. Türk beylerinin Çin mallarına olan düşkünlüğü devletin ekonomisini zaafa uğratmıştır. Bu durum Orhun Yazıtları’nda da “Çin’in ipeğine kanmak metaforuyla” karşımıza çıkar. Bu da Göktürk Devleti’nin yıkılış nedenleri arasındadır.
6. Türklerin üzerindeki Çin etkisi sadece ticari veya ekonomik değildir. Bu dönemde bazı Türk beyleri Göktürkçe isimlerini bırakarak Çince adlar almıştır. Türk kağanı, Orhun Yazıtları’nda bu durumdan da açıkça yakınmaktadır.
7. Özellikle Tang Hanedanlığı Dönemi’nde Çin yabancı unsurlara karşı hoşgörülü bir politika izlemiştir. Bu durum bazı Türk beylerinin aklını çelmiştir. Nitekim bu dönemde bazı Türk beyleri kendi devletlerine hizmet etmeyi bırakıp Tang ordusuna dâhil olmuştur.
8. Özellikle Çinli prenseslerin sebep olduğu saray entrikaları Göktürk Devleti’nin yıkılmasında önemli bir yere sahiptir. Nitekim Göktürk Devleti’nin büyük bir kaosa sürüklenmesine sebep olan olaylar zinciri Bilge Kağan’ın bu tarz bir saray entrikası sonucunda zehirletilmesi ile başlar.
9. Devletin yıkılma sebeplerinden bir diğeri kut anlayışı gereği hükümdarlık yetkisinin tüm hanedanlık üyelerine ait olmasıdır . Bu sebeple çok sayıda kağanlık iddia eden varis ortaya çıkmıştır.