Divan kimin eseri?

Divan edebiyatında yer alan şairlerin tamamına yakınının kendi şiirlerini topladığı divan adı verilen eserleri vardır. Başka bir deyişle “divan” tek bir kişiye ait bir eser değildir. Yani “Divan kimin eseri?” diye bir soru sormak çok geniş kapsamlı cevap gerektirir. Çünkü yüzlerce divan vardır.

Bazı şairler bir divan oluşturacak kadar şiir yazmamıştır. Bu durumda divan değil divançe oluştururlar. Divan edebiyatında hem divan hem de divançe oluşturmanın birtakım kuralları vardır. Halk edebiyatında ise cönk denen şiir kayıt defterleri bulunur. Divanlar Fuzûlî Divanı, Hoca Neş’et Divanı gibi adlar alır.

Divan tertip eden şairler

Klasik Türk edebiyatında en önemli mürettep divanlar Fuzûlî, Bâkî, Nedîm, Nabî, Nef’î ve Şeyh Galip‘e aittir. Bu sanatçılar şiirlerindeki başarılarıyla divan edebiyatının en önemli kalemleri olmayı başarmıştır. Ayrıca Zâtî Divanı, klasik edebiyatımızdaki en uzun divanlardandır.

Türk edebiyatında bugüne kadar en çok okunan divan, Fuzûlî’ye aittir. Yüzyıllarca edebî çevrelerde basılıp okunan bu eser, âşıkâne şiir tarzının doruk noktasıdır. Fuzûlî Divanı’nın en güzel baskılarından biri Abdülbaki Gölpnarlı tarafından yayımlanmıştır. Ayrıca Cem Dilçin gibi önemli akademisyenler de onun şiirlerini tahlil etmiştir.

Divan edebiyatı şairi olarak bugün bildiğimiz isimlerin tamamına yakınının bir divan eseri vardır. Çünkü divan tertip etmek bir şair için asli bir unsurdur. Bu sebeple mesnevi yazan hatta hamse meydana getiren şairler bile divana sahiptir.

Klasik Türk edebiyatında divanlar matbaa imkânları olmadığı için elde çoğaltılmıştır. Müstensihler, bu işlemi yapan meslek grubudur. Nitekim bugün kütüphanelerde birçok yazma eser durumunda divan vardır. Ayrıca İstanbul Millet Kütüphanesi, yazma divanlar konusundaki en zengin kütüphanelerden biridir.

Divanların özellikleri

1. Divanlar, klasik Türk edebiyatı sanatçıları tarafından tertip edilir.
2. Divan tertibinde geleneksel bir sıra vardır.
3. Divanlarda öncelikli nazım şekilleri gazel ve kasidelerdir.
4. Bir şair için divan tertip etmek başlı başına bir meziyettir.
5. Yeterince uzun olmayan divanlara divançe denir.
6. Geleneksel bir divanda önce kasideler, sonra tarih ve musammatlar bulunur. Ardından genellikle en uzun bölüm olan gazel bölümü gelir. Bu bölümü müfret, azade vb. diğer türler izler.

Divan edebiyatı kime aittir?

Divan edebiyatı, Doğu’nun üç büyük milleti tarafından icra edilen edebiyattır. Bu üç büyük milletin dili kadim dünyada lisan-ı selase olarak adlandırılmıştır. Lisan-ı selase; Türkçe, Farsça ve Arapçayı ifade etmektedir. Kısacası genel manada İslamiyet’in yayılması ile birlikte dinî mazmunların şekillendirdiği Türk, Arap ve Fars edebiyatları, Doğu klasik edebiyatlarını yani divan edebiyatını oluşturmuştur.

Türk, Arap ve Fars edebiyatlarının dışında, Farsça etkisi ile Hindistan’da gelişen İslami edebiyat da divan edebiyatının önemli bir parçasıdır. Hindistan divan edebiyatına sebkihindi akımı ile destek vermiştir. Ayrıca bu coğrafyada Mir Taki Mir gibi önemli sanatçılar yetişmiştir.