Yapma Türk destanları nelerdir? — Yapay destan örnekleri

Doğal destanlardan farklı olarak kim tarafından yazıldığı bilinen yani anonim olmayan destanlara yapma destan ya da yapay destan denir. Türk edebiyatı doğal destanlarda olduğu kadar yapma destanlar konusunda da önde gelen bir geleneğe sahiptir. Nitekim Genç Osman destanı, Nemçe destanı, ve Nazım Hikmet’in Şeyh Bedreddin destanı ile Kuva-yı Milliye destanı Türk edebiyatındaki yapma destan örnekleri içerisinde özel bir yere sahiptir. Türk edebiyatındaki önemli yapma destanlar şunlardır:

1. Genç Osman Destanı (Kayıkçı Kul Mustafa),
2. Kuva-yi Milli Destanı (Nazım Hikmet),
3. Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (Nazım Hikmet),
4. Atalar Sözü Destanı (Levni),
5. Nemçe Destanı (Karacaoğlan),
6. 93 Koçaklaması (Âşık Şenlik),
7. Üç Şehitler Destanı (Fazıl Hüsnü Dağlarca),
8. Kurtuluş Savaşı Destanı (Cahit Külebi),
9. Âsım – Çanakkale Şehitlerine (Mehmet Âkif Ersoy),
10. Köroğlu Destanı.

Ayrıca doğal Türk destanları ile ilgili detaylı bilgi için “Türk Destanları” adlı yazımınızı okumanızı öneririz.

Yapma Türk destanları listesi

• Genç Osman Destanı: Kayıkçı Kul Mustafa tarafından 17. yüzyılda henüz küçük yaşta savaş meydanında erlik gösteren bir yiğit için yazılmıştır. Yaşı tutmamasına rağmen IV. Murad’ın Bağdat Seferi’ne katılan Genç Osman burada şehit olmuştur. Nitekim bu durum savaşa katılan herkesi derinden üzmüştür. Eser, yapay Türk destanları arasında türküye konu olan örneklerdendir.
• Kuva-yi Milli Destanı: Nazım Hikmet tarafından 1941’de tamamlanan ve Kurtuluş Savaşı’nı anlatan destandır. Destanda epik bir söylemin yanında Atatürk’ün devrimci kişiliği düşünsel bir kimlikle anlatılmıştır.
• Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı: Nazım Hikmet tarafından 15. yy.da Osmanlı Devleti’ne isyan eden Şeyh Bedreddin’in anlatıldığı yapma destandır. Toplumcu gerçekçi anlayışa göre Anadolu’daki ilk sosyalist eylem olan Şeyh Bedreddin İsyanı, birçok sosyal realist tarafından işlenmiştir.
• Atalar Sözü Destanı: Büyük bir minyatür üstadı olan Levni tarafından yazılmıştır.
• Nemçe Destanı: Osmanlı’nın fetih politikasını yansıtan bir destandır. Nemçe o dönemde Almanya anlamında kullanılmaktadır. Ayrıca bu eser, halk ozanı Karacaoğlan tarafından 17. yüzyılda yazılmıştır.
• 93 Koçaklaması: 93 Harbi esnasında Kars’ta Ruslara karşı gösterilen kahramanca direniş konu alınmıştır. Şiir Âşık Şenlik’e aittir. Yani halk edebiyatı anlayışı içerisinde yer alır.
• Üç Şehitler Destanı, İstanbul Fetih Destanı, Çanakkale Destanı: Fazıl Hüsnü Dağlarca tarafından yazılan yapma destanlardır. Fazıl Hüsnü Cumhuriyet Dönemi’nin en önemli yapma destan şairlerindendir.
• Kurtuluş Savaşı Destanı: Cahit Külebi tarafından yazılmıştır. Külebi, birçok eserinde Atatürk’ü konu alan Cumhuriyet Dönemi şairlerimizdendir.
• Âsım – Çanakkale Şehitlerine: Mehmet Âkif Ersoy’un Çanakkale Savaşı’nı anlattığı yapma destandır. Nitekim Türk bağımsızlık düşüncesine ilham kaynağı olan eşsiz eserlerden biridir.
• Köroğlu Destanı: Köroğlu Destanı, Bolu Beyi ile Ruşen Ali arasında geçen güç mücadelesini konu almıştır. Nitekim destanda Köroğlu’nun yiğitçe söyleyişleri dikkat çekmektedir. Köroğlu’nun tüm Türk dünyasında farklı varyantlarda ve isimlerde anılması eserin yapma bir destandan ziyade geç dönemde oluşan bir doğal destan olduğu fikrini de doğurmaktadır.