Hikayeyi Oluşturan Unsurlar: Olay, Kişiler, Zaman, Mekan, Anlatıcı

Anlatmaya dayalı bir edebî tür olan hikayeyi oluşturan unsurlar olay, kişiler, zaman, mekan ve anlatıcıdır. Bu unsurlar daha kapsamlı bir şekilde roman türünde de mevcuttur.

Olay, metindeki kahramanların birbirleri ile olan ilişkileri sonucunda ortaya çıkan gelişmelerdir. Hikayelerde olay, düşünceyi geliştirme yolları içerisinde yer alan öyküleme tekniği ile okura iletilir.

Kişiler, olay örgüsünün oluşmasını sağlayan hikaye kahramanlarıdır. Kendine özgü olan kişiler öykü tekniğinde karakter tanımlaması içerisinde yer alır. Herhangi bir grubun benzer özelliklerini taşıyan yani özgün olmayan kahramanlar ise tiptir. Geleneksel metinler tiplerin üzerine kurulmuştur. Modern eserlerde ise daha ziyade karakterler vardır.

Zaman, olayın gerçekleştiği süreci ifade eder. Bir hikayede zaman doğrusal bir şekilde ilerleyebilir. Ayrıca geriye dönüş tekniği kullanan yazarlar yer yer yaşanılan zamandan daha eski dönemlerdeki olaylara döner. Böylelikle anlatımdaki tekdüzelik kırılmış olur.

Mekan veya diğer adıyla yer, olayların gerçekleştiği ortamdır. Destan, halk hikayeleri ve mesnevilerde de tıpkı roman ve hikayeler gibi mekan belirlidir. Masallarda ise mekan olsa da bu mekan düşseldir.

Hikayeyi Oluşturan Anlatıcı Unsuru

Anlatıcı, bir anlatmaya dayalı metinde olay ve durumları okura ileten hayalî kişidir. Edebî metinlerde anlatıcı ve yazar aynı değildir. Nitekim bu tarz metinlerde yazar, kendi söylemek istediklerini metinde kurguladığı anlatıcının dilinden bize aktarır.

Örneğin Dede Korkut Hikayeleri’ndeki Dede Korkut bu hikayelerin yazarı değildir. Dede Korkut, hikayelerin içerisinde yer alıp tamamen kurgusal bir boyutta kalan bir anlatıcıdır.

Metinlerde üç temel anlatıcı türü vardır. Olup biten her şeyi detayı ve niyetiyle bilen anlatıcının bulunduğu eserlerde tanrısal ya da ilahi bakış açısı mevcuttur. Bu metinlerde anlatıcı genellikle üçüncü tekil kişidir.

Olayların bir kamera tarafsızlığında, sadece görünen kısımlarının anlatıldığı bakış açısına gözlemci bakış açısı denir.

Olayın en başat kahramanın dilinden anlatıldığı metinlerde kahraman bakış açısı vardır. Nitekim bu bakış açısı ile yazılan metinlerde anlatıcı genellikle birinci tekil kişidir.

Bazı metinlerde birden fazla bakış açısı ve anlatıcı bulunabilir. Bu tarz metinler karmaşık bakış açısına sahiptir.

Bazen yazar romandaki anlatıcıya özel bir isim verebilir. Tutunamayanlar romanındaki Olric buna örnektir.