EDEBİYAT SÖZLÜĞÜ

Rabgûzî ve Kısasü’l-Enbiyâ (Orta Türkçe | Harezm Sahası)

Paylaş

Rabgûzî ya da Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn er-Rabgûzî, Harezm sahası Türk edebiyatının nesir alanındaki ilk temsilcilerindendir. 12. ve 13. yüzyıllarda yaşamıştır. Onun yazdığı Kısasü’l-Enbiya adlı eser Harezm Türkçesi (Orta Türkçe) ile yazılan ilk yapıttır. Rabguzî, Ribât Oğuz kasabasında doğduğu için Rabguzî mahlasını kullanmıştır. Asıl mesleği kadılıktır.

Kısasü’l enbiya hangi dönemde yazılmıştır?

Eser Orta Türkçe Dönemi’nin Harezm Devri’ne aittir. Eser, Rabguzi tarafından yazılmıştır. Kısasü’l enbiya Türk edebiyatında peygamberlerin menkıbevi hayatını anlatan ilk menkıbelerdendir. Ancak eser gerçek önemini taşıdığı dil özelliklerinden alır.

Rabguzî’nin dili Kutadgu Bilig’in yazıldığı Hakaniye Türkçesi ile Çağatay Türkçesi arasındaki geçiş sürecinin özelliklerini gösterir.

Kısasü’l-Enbiya, Harezm Türkçesi ile yazılan önemli bir nesir örneğidir. Eser, İlminskiy tarafından Özbekistan’da bulunduktan sonra 1859’da Kazan’da yayımlanmıştır. Kısasü’l-Enbiya’nın Leningrad, İsveç, Paris, Londra ve Bakü’de toplam 11 nüshası vardır. Eserin nüsha sayısının bu kadar fazla olması döneminde çokça okunup takdir edildiğini göstermektedir.

Kısasü’l-Enbiya’nın (Rabgûzî) özelliklerini şu şekilde maddeleyebiliriz:

1. Sözlük çalışmaları dışında, Harezm Türkçesinin bilinen ilk mensur eseridir.
2. Rabguzî tarafından 1310’da tamamlanarak Çağatay hükümdarlarından Nâsıru’d-dîn Tok Buğa Beg’e sunulmuştur.
3. Eser Kısas-ı Rabgûzî adıyla da bilinir.
4. Eserde, Harezm Türkçesinin genel özellikleri gözlenmektedir. Bu nedenle, Kısasü’l-Enbiya Orta Türkçe Dönemi’nin bir örneğidir.
5. Eserde peygamberlerin hayat hikâyelerinden örnekler vardır.
6. Eserin dili Hakaniye Türkçesi ile Çağatayca arasındaki geçiş sürecini yansıtır.
7. Eser yazılırken Arapça ve Farsça kaynakların yanında Kul Ali’nin Yusuf u Züleyha adlı eserinden de yararlanılmıştır.
8. Kısasü’l-Enbiya’nın Leningrad, İsveç, Paris, Londra ve Bakü’de toplam 11 nüshası vardır.
9. Eser İlminskiy tarafından bulunup yayımlanmıştır. Kısasü’l-Enbiya’nın en korunmuş nüshası bugün British Museum’dadır.
10. Eserin dilinde Arapça ve Farsça dinî terimler kullanılmakla birlikte eser sade bir dille kaleme alınmıştır. Bu sayede çokça okunup çokça istinsah (kopya) edilmiştir.
11. Kısasü’l-Enbiya’da mensur bölümlerin yanında, mani-tuyuğ şeklinde dörtlükler ve din büyüklerine yazılan kasidelerden oluşan manzum bölümler de vardır.
12. Eserin Londra nüshasının tıpkıbasımını Grønbech yapmıştır.
13. Kısasü’l-Enbiya’da Harezm Türkçesinin fonolojik ve morfolojik özelliklerinin incelenebilmesi için önemli bir dil yadigârıdır. Özellikle nesir ağırlıklı olması, Türkçenin cümle yapısını tarihî dönemlerde takip edebilme açısından büyük önem taşımaktadır.

Kaynaklar

Yakup Yılmaz, Uzaktaki Yazmalarımız, Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi, 4/16, s. 405.

Avni Gözütok, Rabgûzî, Kısasu’l-Enbiyâ: XIX. Yüzyıla Ait Bir Kazan Yazması, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 37, s. 1-29.

Gülden Sağol, “Harezm Türkçesi ve Harezm Türkçesi ile Yazılan Eserler”, Türkler s. 804.

Yazan: Ensar KILIÇ
Bu yazının tüm hakları simitcay.com’a aittir.

Özet
Başlık
Rabgûzî ve Kısasü'l-Enbiyâ (Orta Türkçe | Harezm Sahası)
Açıklama
Rabgûzî ya da Nâsırü’d-dîn bin Burhânü’d-dîn er-Rabgûzî, Harezm sahası Türk edebiyatının nesir alanındaki ilk temsilcilerindendir. 12. ve 13. yüzyıllarda yaşamıştır. Onun yazdığı Kısasü'l-Enbiya adlı eser Harezm Türkçesi ile yazılan ilk yapıttır. Rabguzî, Ribât Oğuz kasabasında doğduğu için Rabguzî mahlasını kullanmıştır. Asıl mesleği kadılıktır.
Yayımcı
Yayımlayan
Simit Çay Edebiyat (Akademik)
Logo
admin

Son gönderiler

Yazara özgü dil ve anlatım özellikleri nelerdir? – Yazarın üslup özellikleri

Yazarlar eserlerini belirli bir tarzı esas alarak yazar. Bu noktada her yazara özgü dil ve… Daha Fazla

Ekim 16, 2021

Divan şiirinde sevgili tipi: Âşık, mâşuk ve özellikleri

Divan şiirinde sevgili tipi, Doğu zevk ve anlayışına göre şekillenmiştir. Divan şiirinde sevgili denince akla… Daha Fazla

Ekim 12, 2021

Doğu-Batı çatışması veya medeniyet krizi nedir?

Bir edebiyat ve sosyoloji terimi olarak "Doğu-Batı çatışması" Türk kültürünün, Avrupa'nın sosyal egemenliğine karşı direnişiyle… Daha Fazla

Ekim 11, 2021

Dokuzuncu Hariciye Koğuşu karakterleri ve özeti

Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Peyami Safa'nın en bilinen eseridir. Bu otobiyografik roman, ruhun yalnızlığı karşısında hayata… Daha Fazla

Ekim 7, 2021

TYT paragraf soru bankası öneri ve yorumları (2021) – Uzman Görüşü

Kırk sorudan oluşan TYT Türkçe testinde ortalama her yıl 28 soru okuduğunu anlama yeteneğini ölçüyor.… Daha Fazla

Ekim 6, 2021

Kendimi mutsuz hissediyorum – Psikolojik Danışma ve Öneriler

Kişinin kendini zaman zaman mutsuz hissetmesinin çok farklı nedenleri vardır. Bu bazen moral bozucu bir… Daha Fazla

Ekim 1, 2021