İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Süreklileşme Nedir? Süreklileşme Neye Denir? (Türkçenin Ses Bilgisi)

Süreklileşme, bir sesin f, ğ, h, j, s, ş, v, z ötümsüz seslerine (bk. ötümsüzleşme) veya l, m, n, r, y akıcı seslerine (bk. akıcılaşma) dönüşmesine verilen addır. Kısacası boğumlanması sırasında ağızda sürekli bir şekilde sürdürülemeyen patlayıcı ünsüzler (b, c, ç, d, g, k, q, p, t) diğer ünsüzlere dönüştüğü anda süreklileşme olur. Bu durumda süreksizleşme ise f, ğ, h, j, s, ş, v, z, l, m, n, r, y seslerinin patlayıcı ünsüzlere dönüşmesine denir.

Hangi sesin sürekli hangisinin süreksiz olduğu basit ağız hareketleri ile bulunabilir. Eğer bir sesi 5 saniye boyunca sesletebiliyorsanız o ses süreklidir. Örneğin s sesini saniyelerce çıkarabilirsiniz. Ancak l sesini 5 saniye çıkarmaya çalışırsanız, bu sesi çıkardıktan sonra bir ünlüyü telaffuz etmeye başlarsınız: Leeee vb.

Türkçedeki sürekli ünsüzler (süreklileşme) nelerdir?

Türkçedeki sürekli ünsüzler f, ğ, h, j, s, ş, v, z ve l, m, n, r, y ünsüzleridir. Bu ünsüzlere dönüşen diğer sesler süreklileşmeyi sağlamaktadır.

Peki, süreksiz ünsüzler nelerdir?

Türkçede b, c, ç, d, g, k, q, p, t sesleri boğumlanmaları esnasında ses yolunu büyük ölçüde kapattıkları yani tam temaslı ünsüzler oldukları için süreksizdir.

Muharrem Ergin bu hususta şu açıklamayı yapar:

Teşekküllerinde hava için dar bir geçit bulunan konsonantlarla geniş bir geçit bulunan konsonantlar sürekli bir şekilde çıkarılabilirler. Bu yüzden bu iki temas derecesindeki konsonantlara sürekli konsonantlar* denir.

Muharrem Ergin

*Not: Konsonant ünsüz ses anlamına gelmektedir.

Süreklileşme Örnekleri

Aşağıdaki örnekler Eski Anadolu Türkçesindendir (Kaplan ve Kalsın,

b->vdeğişmesi

ber->vir-; bar- >var-

d->-y- değişmesi

adaq >ayaq

Bazı Anadolu ağızları ve Azerbaycan Türkçesinde görülen q>h değişmesi de buna örnektir: bıraqtım>bırahtım vb.

Süreksizleşme Örnekleri

Türkiye Türkçesi ağızlarında bolca örnek vardır:

muhtar>muktar

jandarma>candarma

kelimeleri süreksizleşmeye örnek olarak verilebilir.

KAYNAKÇA

Ergin, Muharrem (2005). Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayınları.

Gümüşatam, G. (2012). Kıbrıs Türk Ağızlarında Ünsüzlerle İlgili Ses Bilgisel Özellikler.

Kaplan, M.; Kalsın, Ş. (2009). Germiyanlı Yetimi ve İbret-namesiElectronic Turkish Studies4(2).

Bu yazının tüm hakları simitcay.com’a aittir. İzinsiz kullanılamaz.

Özet
Süreklileşme Nedir? Süreklileşme Neye Denir? (Türkçenin Ses Bilgisi)
Başlık
Süreklileşme Nedir? Süreklileşme Neye Denir? (Türkçenin Ses Bilgisi)
Açıklama
Süreklileşme, süreksizleşme nedir? Dilde süreklileşme örnekleri, ünsüz süreklileşmesi ne demek, örnek, sürekli, süreksiz ünsüzler.
Yayımcı
Yayımlayan
Simit Çay Edebiyat Etkinlikleri
Logo

2 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir