Eylembilim Romanı – Oğuz Atay’ın Tamamlanamamış Kitabı

Eylembilim, Oğuz Atay’ın tamamlanamamış romanıdır. Eser, tıpkı “Bir Bilim Adamının Romanı”nda olduğu gibi üniversite çevresindeki bir akademisyeni konu almaktadır. Yazar öldüğünde 40 sayfası bulunan eserin daha sonra 74 sayfası daha ortaya çıkmıştır.

Eylembilim romanının önceleri sadece 40 sayfası bulunabildiğinden eser, Günlük adlı yapıtın sonuna eklenmiştir. Bu yapılırken Günlük’te eser ile ilgili geçen şu ifadeler etkili olmuştur:

Eylembilim diye başlayıp yarım kalan hikâyeyi kısa bir roman hâline getirmek istiyorum. Bir hocanın öyküsü. İki değişik hayat yaşayan bir yarı aydının macerası. İki dünyasında da uykuda gezer gibi yaşıyor. İradesi ile kendine gelebilmek için silkinmeye çalışıyor, davranışları eylem olarak nitelendiriyor. Hayatı bir savaş olarak görmek zorunda kalıyor. Saldırılar ve ihanetlerle dolu bir savaş. Ordular, tarihi savaşlar.”

Oğuz Atay

Kitabın geri kalan bölümünün de bulunması ile Eylembilim, İletişim Yayınları tarafından müstakil olarak basılmıştır.

Eylembilim Romanının Özeti

Roman, postmodern bir kurguya uygun olarak bir profesörden kalan notlar üzerine kurgulanmıştır. Vefat eden matematik profesörü Servet Gözbudak’ın avukatı Dilaver Kalas’a teslim edilmiştir.

Server Gözbudak, önceleri üniversitelerde yaşanan sağ-sol çatışmasına tarafsız bakan bir akademisyendir. Ancak bulunduğu kurumda hem sağ hem de sol eğilimli akademisyenler vardır. Bununla birlikte ölen solcu bir gencin üniversite bahçesine gömülmesine karşı çıkışı, onun da bu çatışmanın bir tarafı olmasına sebep olmuştur.

Profesör bu olaya karıştıktan sonra kendisini pozitif bilimin soğuk penceresinden, fikrî bir derinliğe adamıştır. Artık çevresindeki akademisyenleri ve edindikleri kimlikleri daha iyi analiz edebilmektedir. Nitekim Server Gözbudak, üstenci bir bakışla halkı hâkir gören ayrıcalıklı zümreyi roman boyunca ironik bir üslupla yerer.

Romanın ilerleyen bölümlerinde Server Gözbudak’ın objektifleri var olana tahakküm etmeye alışkın muhafazakâr çevreye yönelir. Özellikle sağ grupların, solcu öğrencilere düzenleyecekleri baskını önlemek için bu kez solcu gruplarla iş tutar.

Server Gözbudak aslında “hiç kimsenin adamı”dır. Ancak haklıyı savunmak uğruna gözaltına dahi alınmıştır. Bu Batı özentiliği ile geleneğe düşman yarı aydın Türk havas zümresi ile dogmalara körü körüne bağlanmış, fikir üretmeyen zümrelerin ortak eleştirisidir.

Romanın Konusu

Roman, Oğuz Atay’ın daha önceki eserleri ile aynı düzlemde ilerler. Özellikle romanın Tutunamayanlar ile birçok düşünsel ortaklığı vardır. Modern hayat ile geleneksel değerler arasında sıkışmış, çıkışsız bir profesörü konu alır. Yani gelenek ve modern hayat çatışması romanın arka planına hâkimdir. Bu sebeple diğer birçok modernist eserde olduğu gibi bu yapıtta da konu “çıkışsızlık”tır.

Eylembilim’de işlenen konu aslında 12 Mart Muhtırası’nın kurmaca bir anlatısıdır. Yani romanda tarihte üniversite olayları olarak bilinen süreçten ilham alınmıştır.