GENEL

Her zaman bağlaç olan kelimeler

Paylaş

Edat ve bağlaç denince tek başına anlamı olmamasına rağmen cümle içerisinde anlam kazanan kelimeler gelir. Bu kelimeler içerisinde ise kelime ve cümleleri birbirine bağlayan kelimelere bağlaç denir. Bağlaç türleri aşağıda açıklanmıştır. Ayrıca “her zaman bağlaç olan kelimeler” listesi aşağıdadır:

  1. Ayrı yazılan da/de ve ki
  2. ve, veya, veyahut
  3. ya … ya, ya da
  4. çünkü, zira
  5. meğer, eğer, şayet
  6. hâlbuki, mademki, madem
  7. oysaki, oysa
  8. bile, dahi
  9. ama, fakat, lakin
  10. hem … hem, ister … ister, ne … ne vb.

Not: Türk Dil Kurumuna göre nitekim, böylece, gene, yine, diye, o hâlde, sadece, özet olarak, tıpkı, kısacası, hakkında, tarafından kelimeleri bağlaç ya da edat değildir. Bu kelimeler zarftır. Ayrıca bu kelimelerin ana düşünce soruları içerisinde özel bir yeri vardır. Çünkü bu kelimelerden sonra genellikle paragrafın ana düşüncesi gelir.

Edat ve bağlaç farkına gelirsek şu üç maddeden bahsedebiliriz:

  • Bağlaç, cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Fakat edat cümleden çıkarılınca anlam bozulur.
  • Bağlaçlar, cümle ya da kelimeleri birbirine bağlar. Edatların ise bu tarz görevi yoktur.
  • Edatlardan önce genellikle bir hâl eki gelir.
  • Hem bağlaç hem de edat grupları cümle içerisinde sıfat ve zarf gibi görevlerde de bulunur.

Bağlaç türleri

Her bağlaç, her zaman bağlaç olan kelimeler içerisinde yer almaz. Çünkü hem bağlaç hem de edat olabilen çok sayıda kelime vardır. Öyleyse şimdi bağlaçları türlerine göre detaylı şekilde inceleyelim.

İma bağlaçları: Bulunduğu cümlenin içerisinde, başka bir cümlenin bulunduğunu ima eden bağlaçlardır. Bu bağlaçların bazıları şunlardır: meğer, eğer, oysaki, oysa, çünkü, dahi, bile, -da/-de, ise (ayrı yazılan) vb. Bu kelimeler daima bağlaçtır ve edat olarak kullanılmaz. Bunun tek istisnası ise kelimesidir. Bu kelime hem edat hem de bağlaç olabilir. Aşağıdaki metindeki koyu renkle yazılmış kelimeler ima bağlaçlarıdır.

Meğer seni ne çok bekleyecektim. Oysaki sensiz bir yaşamı düşünemezdim bile. Çünkü ben kendimi seninle sevdim. Sen de beni bu kadar düşündün mü? Kokunu bile özlüyorum anne!

Bu paragraftaki “Sen de beni bu kadar düşündün mü?” cümlesini ele alalım. Buradaki de bağlacı, “Ben seni çok düşündüm.” cümlesini ima etmektedir.

İse kelimesi: İma bağlaçları içerisinde ise kelimesi özel bir yere sahiptir. Çünkü bu kelime hem bağlaç hem de edat olabilir. Ayrıca fiile elenen “ise” şart kipi ekini oluşturur. Bu kelimenin bağlaç olması için isimden sonra gelmesi ve şart bildirmemesi gerekir. Eğer isimden sonra gelip şart bildiriyorsa edat olur.

Unutmuş ise hatırlatın! (Öğrenilen geçmiş zamanın şartı)

Ucuz ise ben de alırım. (Şart bildirdiği ve isimden sonra geldiği için edat)

Ali ise gelmedi. (Şart bildirmediği ve isimden sonra geldiği için bağlaç)

Temel bağlaçlar: Temel görevi kelimeleri ve cümleleri birbirine bağlamak olan kelimelerdir. Bu kelimeler veya, ve, veyahut ve ya da olarak sıralanabilir. Ayrıca bunlar daima bağlaçtır. Ayrıca ile kelimesinin yerine “ve” yazılabiliyorsa bu kelime de bağlaç olur. Ve kelimesinin anlamını karşılamayan “ile” kelimesi ise edattır.

Ali ile (edat) geldi. Selim ile (bağlaç) Samet gitti.

Zıtlık bağlaçları: Türkçede zıtlık katan bağlaçlar ama, fakat, lakin ve ancaktır. Bunlardan ama, fakat ve lakin her zaman bağlaçtır. Ancak kelimesi ise sadece anlamında kullanılınca zarftır.

Not: Sadece anlamına gelen tek, bir, ancak, yalnız, sadece kelimeleri Türk Dil Kurumuna göre zarftır. Ancak yaygın olarak bu kelimeler birçok kaynakta edat olarak geçer.

Ancak (zarf) o seni anlar, tek (zarf) o seni bilir. Ben de bir şeyler biliyorum ama (bağlaç) onun kadar değil.

Birleşik bağlaçlar: En az iki kelimeden oluşan bağlaçlardır. İster, hem, ne, gâh, ya vb. kelimelerin tekrarıyla yapılır: Gâh mutlu olurum gah hüzünlenirim. Sen ister beni anla ister anlama. Ya sen anlarsın ya ben giderim.

yonetici1

Son gönderiler

Geçiş Dönemi – “Geçiş Dönemi” ifadesinden ne anlıyorsunuz?

Geçiş Dönemi ifadesinden Türklerin İslamiyet'e geçmeye başladığı Karahanlı Türkçesi dönemi anlaşılır. Karahanlı Türkçesine Hakaniye lehçesi… Daha Fazla

Eylül 20, 2021

Betik’in “İnsan Konulu” Eylül 2021 Sayısı

Betik'in "insan konulu" Eylül 2021 sayısı çıktı. Dergimizde insan konulu şiirler, hikâyeler ve diğer türlerde… Daha Fazla

Eylül 15, 2021

Fethiye’de gezilecek yerler

Bir Türkiye kâşifi için en eğlenceli ve müthiş anılar yaratan yerlerden biri Fethiye... Öyleyse Akdeniz… Daha Fazla

Eylül 10, 2021

Osmanlı Türkçesi neden yabancı dillerin etkisi altında kalmıştır?

Osmanlı Türkçesi, kültürel etkileşime dayalı birçok neden ile yabancı dillerin etkisinde kalmıştır. Özellikle İslam kültür… Daha Fazla

Eylül 9, 2021

Efe Mandıracı kimdir?

Efe Mandıracı, voleybol milli takımımızın ve ARKAS'ın en önemli isimlerinin başında geliyor. Efe, 2.01 m… Daha Fazla

Eylül 3, 2021

Türkçe sözlükler

Türk dilinin zenginliklerinin kayıt altına alınmasındaki en önemli çalışmaların başında Türkçe sözlükler gelir. Tarîhi süreç… Daha Fazla

Ağustos 30, 2021