Mete kelimesinin aslı baturdur. Batur farklı Türk lehçelerinde “kahraman” veya “güzel” anlamlarında kullanılan Türkçe bir isimdir. Güzel anlamında kullanıldığı lehçeler daha çok Kıpçak Türkçesi lehçeleridir. Mete kelimesinin ilk sesinin daha Hun Dönemi’nde b>m değişimine uğraması mümkündür. Çünkü bugünkü birçok lehçede bu değişim vardır. Örneğin Kıpçak grubunda genellikle batur değil matır, maatır telaffuzları yaygındır. Aynı zamanda kelimenin Türkçe ile aynı dil ailesinden gelen Moğolcadaki karşılığından Türkçeye bahadır kelimesi geçmiştir. Toparlayacak olursak Mete kelimesi Türkçede üç farklı anlamla yaşamaktadır. Yani “Mete kelimesinin, isminin aslı nedir?” sorusunun yanıtı Batur ve Bahadır‘dır.
Mete, Türkiye’de son zamanlarda en çok konulan erkek isimlerinin başında geliyor. Ancak bu kelime Çin kaynaklarından alınan bir isimdir. Çinliler Türkçedeki birçok sesi telaffuz edemezler. Bu sebeple Türkçeden geçen kelimeleri sık sık değiştirirler. Bu konuda “Eski Türk Adlarının Çinceden Orijinal Hâline Çevrilmesi” yazımıza bakabilirsiniz. Nitekim Türkçe “Batur” kelimesinin ilk sesindeki b, ya o dönemde Türkçede genizsilleşmiş ya da Çince b’yi m’ye çevirmiştir.
Çincede r sesi birçok diyalektte kullanılamaz. Yabancı kelimelerdeki bu ses ya l (veya n) sesine çevrilir ya da düşürülür. İşte bu sebeple kelimenin sonundaki r sesi düşmüştür. Böylelikle Çincedeki Motu ya da Maotun yapısı oluşmuştur. Bu kez Çinliler değil, Avrupalılar devreye girmiş Çin kaynaklarındaki bu ismin yanlış telaffuzunu Avrupalı araştırmalara Mete diye kaydetmişlerdir. Sonuç olarak kendi tarihimizdeki bu önemli figürün ismini bizdeki şekliyle değil de önce Çin’e sonra da Avrupa’ya gezip gelen bir kelime ile kullanıyoruz.
Çin kaynaklarında Maotun olarak geçen Mete, 209 senesinde Hun boylarını bir araya getirerek büyük bir imparatorluk kurmuştur. Bu imparatorluk uzun süre Orta Asya ve Uzak Asya’da tesirli bir devlet olmaya devam etmiştir. Mete, Türk ordu sisteminde yaptığı yenilikler ve ıslıklı oklarıyla bilinir. Mete babası Teoman ile giriştiği taht mücadelesinin ardından babasını öldürerek Hun tahtına çıkmış, bu devletin en güçlü hükümdarı olarak tarih kayıtlarında yer almıştır.
Daha fazla bilgi için aşağıdaki Batur maddesinde yararlanabilirsiniz.
Bu yazıda Batur isminin anlamı etimolojik ve tarihî açıdan ele alınmıştır. Ayrıca Mete ismi ile Batur isminin ilişkisi bilimsel açıdan… Daha Fazla