Süreklileşme, bir sesin f, ğ, h, j, s, ş, v, z ötümsüz seslerine (bk. ötümsüzleşme) veya l, m, n, r, y akıcı seslerine (bk. akıcılaşma) dönüşmesine verilen addır. Kısacası boğumlanması sırasında ağızda sürekli bir şekilde sürdürülemeyen patlayıcı ünsüzler (b, c, ç, d, g, k, q, p, t) diğer ünsüzlere dönüştüğü anda süreklileşme olur. Bu durumda süreksizleşme ise f, ğ, h, j, s, ş, v, z, l, m, n, r, y seslerinin patlayıcı ünsüzlere dönüşmesine denir.
Hangi sesin sürekli hangisinin süreksiz olduğu basit ağız hareketleri ile bulunabilir. Eğer bir sesi 5 saniye boyunca sesletebiliyorsanız o ses süreklidir. Örneğin s sesini saniyelerce çıkarabilirsiniz. Ancak l sesini 5 saniye çıkarmaya çalışırsanız, bu sesi çıkardıktan sonra bir ünlüyü telaffuz etmeye başlarsınız: Leeee vb.
Türkçedeki sürekli ünsüzler f, ğ, h, j, s, ş, v, z ve l, m, n, r, y ünsüzleridir. Bu ünsüzlere dönüşen diğer sesler süreklileşmeyi sağlamaktadır.
Peki, süreksiz ünsüzler nelerdir?
Türkçede b, c, ç, d, g, k, q, p, t sesleri boğumlanmaları esnasında ses yolunu büyük ölçüde kapattıkları yani tam temaslı ünsüzler oldukları için süreksizdir.
Muharrem Ergin bu hususta şu açıklamayı yapar:
Teşekküllerinde hava için dar bir geçit bulunan konsonantlarla geniş bir geçit bulunan konsonantlar sürekli bir şekilde çıkarılabilirler. Bu yüzden bu iki temas derecesindeki konsonantlara sürekli konsonantlar* denir.
Muharrem Ergin
*Not: Konsonant ünsüz ses anlamına gelmektedir.
Aşağıdaki örnekler Eski Anadolu Türkçesindendir (Kaplan ve Kalsın,
b->v– değişmesi
ber->vir-; bar- >var-
–d->-y- değişmesi
adaq >ayaq
Bazı Anadolu ağızları ve Azerbaycan Türkçesinde görülen q>h değişmesi de buna örnektir: bıraqtım>bırahtım vb.
Türkiye Türkçesi ağızlarında bolca örnek vardır:
muhtar>muktar
jandarma>candarma
kelimeleri süreksizleşmeye örnek olarak verilebilir.
Ergin, Muharrem (2005). Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayınları.
Gümüşatam, G. (2012). Kıbrıs Türk Ağızlarında Ünsüzlerle İlgili Ses Bilgisel Özellikler.
Kaplan, M.; Kalsın, Ş. (2009). Germiyanlı Yetimi ve İbret-namesi. Electronic Turkish Studies, 4(2).
Bu yazının tüm hakları simitcay.com’a aittir. İzinsiz kullanılamaz.
Makale tam metnine ulaşın (PDF). Öz: Orhun Yazıtları, İslamiyet öncesinde Orta Asya bozkırında yaşayan göçebe… Daha Fazla
Türkiye’nin en köklü şiir yarışmalarından biri olan Simit Çay Edebiyat Etkinlikleri Şiir Yarışması’nın 12.sinin sonuçları… Daha Fazla
Kağan, Türk ve Moğol devletlerini yöneten hükümdarların unvanıdır. Bu sebeple tarihteki Türk devletlerinin yönetim şekline… Daha Fazla
İsim tamlamalarını oluşturan isim ya da zamirlerin arasına gelerek bu kelimeler arasında ilişki kuran eke,… Daha Fazla
Günümüzde yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte “deepfake” kavramı giderek daha fazla tartışılır hâle gelmiştir. Türkçede… Daha Fazla
Özet Kitapçığıİndir 16–18 Mayıs 2025 tarihleri arasında Buhara’da düzenlenen Uluslararası Dil ve Edebiyatta Sağlık Sempozyumu,… Daha Fazla
Yorumlar