İlk Öğretmenim (Cengiz Aytmatov) Üzerine Bir Değerlendirme

İlk Öğretmenim, Cengiz Aytmatov’a ait etkileyici bir uzun hikâye. Bu makale “İlk Öğretmenim” adlı kitabın; karakter, özet, olgu ve olay incelemesi bağlamındaki değerlendirilmesini içeriyor. Nitekim eser, Sovyet Dönemi’ndeki eğitim sistemi ve öğretmen kavramını sorgulayan düşünsel bir hikâye. Bu yazıyı PDF formatında okumak için tıklayınız.

“İlk Öğretmenim” Anlatısında Verilmek İstenen Duygu

Başına ilk sıfatı getirmeyi uygun bulduğumuz her olay zihnimizde ve yaşantımızda derin izler bırakır. Bizi biz yapan o ilklerdir aslında. Bir çocuğun hayatını değiştiren, ona yol gösteren, kabuğunun kırılmasını sağlayan da bir öğretmen olur genellikle.

İlk Öğretmenim kitabı bize hem “Kime öğretmen denir?” sorusunu sorduruyor hem de “Ben tek başıma ne yapabilirim ki?” sorusuna cevap veriyor. “Dünyayı değiştirmek istiyorsanız bir insanı eğitin.” fikrini en güzel şekilde aşılıyor. Kitap aynı zamanda her şeye rağmen umut etmek gerektiğini ve her zaman bir yolunun olduğunu da hatırlatıyor bize.

Cengiz Aytmatov tarafından yazılan “İlk Öğretmenim” adlı eser,  1961 yılında “Birinçi Mugalim” adıyla yayımlanmış; Türkiye’de ise “İlk Öğretmen, Düyşen Öğretmen, İlk Öğretmenim” gibi farklı adlarla basılmıştır. Eserde Düyşen öğretmen ve Altınay’ın hikâyesi eşliğinde 1920’li yıllarda Kırgız köylerinin durumunu ve eğitime bakışını okumaktayız.

İlk Öğretmenim Kitabının Tahlili

Cengiz Aytmatov’un bu uzun hikâyeyi eserin kahramanlarından olan ressamın ağzından anlattığını görmekteyiz. Ressam Kukureu köyünden çıkmış önemli kişilerden biridir. Bir de Altınay Süleymanov isimli bir kahramanımız vardır ki o da felsefe profesörüdür ve asıl kahramanımızdır. Köylüler Altınay Süleymanov ile gurur duymaktadır ve köye yapılan okulun açılışına hem Altınay’ı hem de ressamı davet ederler. Hikâye böyle başlar.

Altınay kendisine gösterilen hürmetten biraz rahatsız olarak açılışı erken terk eder, orada birkaç gün getirme sözü vermiş olmasına rağmen işleri olduğunu bahane ederek o gece Moskova’ya gider. Bu erken gidişe ressam da köylüler de bir anlam veremez.

Bu gidişin sebebi romanın sonunda anlaşılır. Altınay bütün yaşadıklarını ressama yazdığı mektupta anlatır. Düyşen öğretmenin nasıl biri olduğunu, o köydeki çocukları eğitebilmek için neler yaptığını, halkın ona nasıl karşı çıktığını, öğrencilerini ne kadar çok sevdiğini, Altınay’ı nasıl zorla evlendirdiklerini, öğretmeninin onu nasıl kurtarıp yolunu açtığını, şehre okumaya gönderdiğini bu mektupla öğreniriz. Anlarız ki baş tacı yapılması gereken Düyşen’dir. O her şeye eğitimin önemini savunmuş, kendi bilgisi yettiğince köylü çocukları aydınlatmaya çalışmıştır.

İlk Öğretmenim, iki dünya savaşı arasındaki dönemi anlatıyor.

İki dünya savaşı arasındaki dönemi anlatan bu eseri okuyup bitirdiğinizde uzun süre etkisinden kurtulamayacak ve kendinizi çeşitli sorular sorarken bulacaksınız. Mesela “Düyşen ile Altınay tekrar karşılaşabildiler mi? İnşallah karşılaşmışlardır.” diyeceksiniz. Karşılaşmasalar bile Altınay vefasını gösterecek deyip içinizi rahatlatacaksınız.

Kitapta Düyşen’in verdiği sözü sonuna kadar tutan görev aşkıyla yanıp tutuşan biri olduğunu anlatan çok fazla bölüm vardır. İki küçük kavak fidanına kocaman ağaçlar olana kadar göz kulak olması, öğretmenlik görevini üstlendiği yıllarda zorla evlendirilmiş Altınay’ı o bataklıktan kurtarıp şehre okumaya yollaması ve İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra postacılık görevini en iyi şekilde yapmasından anlayabiliriz.

Düyşen Kırgızların idealist öğretmenidir. Ve köye açılan yeni okula en çok onun ismi yakışacaktır: Düyşen’in Okulu.

Kitabın anlatıcısı olan ressam da bir tablo çizmek, Düyşen’i anlatmak istemektedir. Ancak bu tablo henüz yapılmamıştır. Sizler son sayfayı okuyup kitabın kapağını kapattığınızda Düyşen’in ve kendi ilk öğretmeninizin hissettirdikleriyle bu tabloyu zihninizde çoktan çizmiş olacaksınız.

KAYNAKÇA

AYDIN, M. (2019). CENGİZ AYTMATOV’UN İLK ÖĞRETMEN ADLI UZUN HİKÂYESİNDE MEKÂN MESELESİ. Language and Literature, 14(4), 1755-1765.

Eleştirmen: Elif SAĞLAM