Filoloji ve dilbilim farkı – Filoloji tarih öncesini inceler mi?

Bir kültürün izlerini taşıyan dil ürünlerini ve tarihi metinleri inceleyen bilim dalına filoloji denir. Indiana Üniversitesinden McDaniel’e göre, geleneksel olarak filoloji, yalnızca yazılı kaynaklarda kaydedilen eski dönemler ve ölü dillerin incelenmesiyle ilgilenir [1]. Bu sebeple filoloji tarih öncesini incelemez. Ancak tarih öncesi araştırmacıları filolojik verilerden yararlanır.

Filolojinin tarih öncesi ile ilgilenmemesi, filolojik verinin tarih öncesi araştırmalarda kullanılmayacağı anlamına gelmez. Nitekim dilbilim ve tarih, filolojik kanıtlardan yararlanarak tarih öncesi hakkında görüşler ortaya koyar. Nitekim filoloji tarih öncesini incelemediği hâlde filolojik veriler tarih öncesi araştırmalar için kaynaktır (Kelley, 2003: 17). Örneğin McFayden, “Comparative philology and prehistory” adlı makalesinde karşılaştırmalı filolojik çalışmaları ile tarih öncesine dair fikirler ortaya koymuştur.

Ayrıca Prof. Chandler-Burns’un başlattığı biçimbirim terimine dair tartışma, bilim dünyasında “filoloji” kavramının içeriğinin de tartışılmasına sebep olmuştur. Yine de genel kanı, filolojinin metin temelli bir disiplin olduğu yönündedir [2].

Filoloji ve dilbilim farkı nedir?

Filoloji, tarihsel dilbilimdir. Yani dili çok yönlü olarak kapsamaz. Dilbilim ise dilin her yönüyle alakadardır. Bugün filoloji denince akla Sanskritçe, Türkçe, Almanca gibi köklü dillerin tarihsel materyalleri üzerindeki çalışmalar gelir. Bu sebeple, bu bilim zamanla akademideki gücünü dilbilime karşı yitirmeye başlamıştır. Philology vs. Linguistics adlı açık mektupta bu iki alanın farkı şu şekilde açıklanır:

Filolojik çalışmalar metin üzerine odaklanır. Lakin dilbilim; dilleri ve dil ailelerini, dil pedagojisini, edebiyat, tarih, sanat, müzik ve antropoloji gibi çok daha geniş bir alanı kapsar.

Kısacası dilbilim geniş bir kavramdır ve dilin birçok alanı ile ilgilidir. Oysaki filolojik çalışmalar dilden hareketle, kadim metinleri tarayarak milletlere ait antik tarihî mirası ortaya koyar. Bunu yaparken de farklı millet ve dillere ait metinsel veriyi karşılaştırmalı olarak inceler. Bu karşılaştırma birçok farklı bilim dalının da filolojik materyalden yararlanmasını sağlar.

Bir örnek vermek gerekirse Türk tarihinin Hunlar öncesindeki karanlık dönemi ile ilgili filolojik bir çalışma yürütülmez. Çünkü bu döneme ait metin yoktur. Ancak bir gün bu çok eski yıllara ait yazılı belgeler bulunursa bu yeni belgeler de filolojinin konusu olur.

Filoloji üzerine kaynakça

[1] What are the differences between linguistics and philology?

[2] Philology vs. Linguistics

Kelley, D. R. (2003). The rise of prehistory. journal of World History, 17-36.