Nasıl yazılır? (Meyve, sebze ve yer şekli isimleri) – TDK’ye göre

TDK‘ye göre Meyve ve sebze isimleri, önlerine renk ismi alırsa bitişik almazsa ayrı yazılır. Ancak renk ismi ile kurulan meyve ve sebze isimlerinin de bir biyolojik tür ismi olması gerekir. Meyve veya sebzenin türünü değil rengini bildiren renk adları bitişik değil ayrıdır. Ayrıca sıfat tamlaması şeklinde kurulan yer şekli (deniz, göl vb.) isimleri birleşiktir.

Peki, bir renk isminin meyvenin rengini mi türünü mü bildirdiği nasıl anlaşılabilir?

Eğer renk bir tür ismi bildiriyorsa pazara gittiğinizde bu tür bir meyve ya da sebzeyi renk ismiyle söylersiniz. Daha açık bir ifadeyle pazara kırmızı elma almaya gitmezsiniz. Amasya elması gibi kırmızı renkteki elmalardan birini alırsınız. Demek ki aldığınız elmanın türü “kırmızı” elma değil Amasya elmasıdır.

Pazara gittiğinizde kırmızıbiber, yeşilbiber, yeşilzeytin, siyahzeytin almak isteyebilirsiniz. Çünkü artık kırmızıbiber gibi kelimeler biyolojik tür adı veya ürün adı olmuştur. Fakat kırmızı elma almaya gitmezsiniz. Çünkü kırmızı türün adı değil elmanın rengidir.

Kısacası biyolojik tür adı, ürün adı veya özel isim oluşturan renk kelimeleri meyve, sebze, hayvan ve coğrafi alanlar (göl vb.) ifade edildiğinde bitişik yazılır.

Siyahzeytin nasıl yazılır?

Kırmızıbiber, yeşilbiber, yeşilzeytin gibi kelimeler gibi siyahzeytin de bitişik yazılır. TDK Yazım Kılavuzu’nda bulunmadığı için bir dönem bu kelimenin ayrı yazıldığı zannedilmiştir. Ancak TDK bir bilgi edinme sorusuna verdiği cevapta bu kelimenin de bitişik yazılması gerektiğini bildirmiştir.

Not: İsim tamlaması biçiminde kullanılan coğrafi şekil (göl, ırmak, deniz), hayvan ve bitki adlarının yazımı ayrıdır. Van Gölü, Kanlıböget, Hindistan cevizi, çörek otu, köpek balığı buna örnektir. Ancak tamlamanın ikinci ögesi mecaz anlam içeriyorsa bu kez kelime bitişiktir: denizatı, denizaslanı vb.