Şiir ve Resim Sanatının İlişkisi Hakkında – Pitoresk şiir nedir?

Hem edebiyat hem de resim, estetik amaçlar güden güzel sanatlar arasında yer alır. Edebiyat işitmeye dayalı bir sanatken resim görsel sanatlar içerisindedir. Nitekim resim ve şiir sanatının en temel ilişkisi her ikisinin de estetik zevk oluşturmayı amaçlamasıdır. Bu sebeple kübizm ve empresyonizm gibi birçok resim akımı, bir şiir akımına dönüşmeyi başarmıştır. Ayrıca resimden etkilenerek yazılan şiirlere pitoresk şiir denir.

Resim ve edebiyatı hitap ettikleri duyu açısından birleştiren alan tiyatro ve tiyatral metinlerdir. Ayrıca evrensel terminolojide resim ve şiir arasındaki ilişkiye Ut Pictura Poesis denmektedir.

Türk edebiyatında resim ve şiir sanatının ilişkisi oldukça eskiye dayanmaktadır. Eski Uygurlarda Mani dininin etkisiyle donuk tasvirlerin yer aldığı pitoresk şiir örnekleri yazılmıştır. Modern anlamda resim şiirlerine ise Servetifünun Dönemi içerisinde rastlanmaktadır.

Türk edebiyatında şiir ve resim sanatının ilişkisi

Bir resim ya da kartpostal esas alınarak yazılan şiirlerin en yaygın görüldüğü dönem Servetifünun‘dur. Bu dönemde özellikle Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin bu tarzın güzel örneklerini vermiştir.

Tevfik Fikret’in “Yağmur”, Cenap Şahabettin’in “Elhan-ı Şita” şiirleri pitoresk şiirin en başarılı örneklerinden kabul edilmektedir.

Aynı zamanda bir ressam olan Tevfik Fikret’in şiirlerindeki resimsel etkiyi Kübra Demir “Tevfik Fikret’in resmindeki şiir, şiirlerindeki resim” adlı tezinde şu şekilde açıklamaktadır:

Servet-i Fünûn şairi Tevfik Fikret’in de şiirlerinin birçoğunda ‘tablo gibi şiir yazma’ anlayışına rastlanmaktadır. Özellikle Romantizm akımından izler taşıyan manzara tablolarında şiirsel bir hava hissedilmektedir. Fikret’in gerek resim sanatıyla ilgili gerekse şiir metinlerinde görülen portrelerine bakıldığında, kalemini adeta bir fırça gibi kullandığı görülmektedir.

Kübra Demir

Cumhuriyet Dönemi’nde pitoresk şiir

Türk edebiyatında Servetifünun’dan sonra da resim sanatından ilham alan sanatçılar vardır. Bunlardan en önemlileri Behçet Necatigil ve Bedri Rahmi Eyüboğlu’dur.

Behçet Necatigil, özellikle ev içi ortamları şiirleştirirken resim sanatının betimleme tarzına yakınlaşmıştır. Aslen bir ressam olan Bedri Rahmi ise Anadolu gerçekliğini görsel imgeler yardımıyla şiirine işlemiştir.

İkinci Yeni şiiri ve resim arasında da çok yakın bir ilişki vardır. Özellikle bu edebiyatın içerisinde yer alan İlhan Berk’in şiirleri birçok açıdan pitoresk ögeler içerir. Alâattin Karaca bu durumu şu şekilde ifade etmektedir:

İkinci Yeni, 1950’li yılların ikinci yarısında ortaya çıkmış bir şiir hareketidir. İlhan Berk, Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, Ece Ayhan ve Sezai Karakoç, bu şiir hareketinin önde gelen şairleridir. Söz konusu şairler, şiir yanında müzik, sinema, resim, tiyatro gibi diğer sanatlarla da ilgilenmişler ve şiirde bu sanatların olanaklarından yararlanmaya çalışmışlardır. Sayılan sanatlardan resmin, İkinci Yeni şiiri üzerindeki etkisi göz ardı edilemeyecek ölçüde önemlidir

Alâattin Karaca