İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Divan Nedir? (Edebiyat) Divan Tasnifi Nasıl Yapılır? Cönk Neye Denir?

Divan nedir? Edebiyat terimi olarak divan, divan edebiyatında şairlerin şiirlerini topladığı yazma eserlere verilen addır. Halk edebiyatı şairlerinin eserlerini topladığı yazmalara ise cönk denir. Ayrıca cönkler dikdörtgen şeklinde olup uzunlamasına açıldıkları için sığırdili olarak da adlandırılır. Divan edebiyatının en hacimli divanı Zati‘ye aittir. Fuzûlî ve Ali Şîr Nevâî gibi şairler birden fazla dilde divan oluşturmuştur. Ayrıca Bâkî ve Nedîm gibi birçok şair manzum olarak yalnızca divana sahiptir. Divanlar belirli bir sıra ile tasnif edilir, buna divan tasnifi denir.

Divanların özellikleri nelerdir?

  • Genellikle özel bir adları yoktur. Eski edebiyatımızda “Dîvân” biçiminde adlandırılırlar.
  • Şairlerin şiirlerini toplayıp kitap hâline getirdikleri eserleridir.
  • Henüz bir divan oluşturamayacak kadar küçük divanlar divançe denir. Bu bazen şairin erken yaşta ölmesinden de kaynaklanabilir. Bir şair ölse bile geride bıraktığı şiirler toplanarak divanı oluşturulabilir.
  • Nevâî örneğinde olduğu gibi bazı şairler divanlarına ad vermişlerdir.
  • Divanlar Osmanlının son dönemlerine kadar müstensihler tarafından kopyalanarak çoğaltılmıştır.
  • Divan edebiyatında divanlar varken halk edebiyatında cönkler vardır.
  • Divanlarda beyit sayısı çok fazla olmamakla birlikte küçük mesnevilere de yer verilebilir.
  • 16. yüzyıl şairi Gelibolulu Âli gibi bazı şairler birden fazla divan düzenlemiştir.
  • Zâtî gibi bazı şairler oldukça büyük hacimde divanlar düzenlemiştir.
  • Birçok yönden olgunlaşmış ve hacimli divanlara mürettep divan adı verilir.
  • Şairler divanlarında dibace veya mukaddime adı verilen ön söz bölümüne yer verebilir. Bu dibaceler özellikle şairin edebî görüşünü aktardığı yerlerdir. Fuzûlî’nin dibacesi döneminin şiir anlayışını yansıttığı için oldukça önemlidir.

Divan tasnifi nedir? Nasıl yapılır?

Şairler divanlarını tertip ederken öncelikle kalıplaşmış bir sıralama güderler. Bu sıralama bazen istisnai olarak değişebilir. Sıralamanın temelinde şiir parçalarının uzunluk ve kısalığı vardır.

Genellikle aşağıdaki sıralama kullanılır:

            1. Kasideler

            2. Tarih Kıtaları

            3. Gazeller

            4. Musammatlar

            5. Rubailer

            6. Kıtalar (Kıta, matla, muamma, lügaz, müfret, azade)

            7. Beyitler

            8. Mısralar

Bu durumun genellikle iki istisnası olabilir. Musammatlar gazellerden önceye, kasideler ise gazellerden sonraya alınabilir. Şimdi divan tertibini inceleyelim.

  • 1. Kasideler: Kasideler, yazıldıkları makamın yüceliğine göre sıralanır. Örneğin öncelikle tevhit ve Tanrı övgüsü (münacat) sonra ise peygamber sevgisi (naat) içerikli şiirler sıralanır. Bu sıra şöyledir:

Tevhid, münacat, naat, miraciye, medh-i çehâr yâr ve diğer methiyeler.

Tevhit bölümünde Tanrı’nın birliğinden bahseden şiirler yer alır. Münacat, Tanrı sevgisini anlatan şiirlerdir. Naatlar ise Hz. Muhammed’i övmek için yazılan kasidelerdir. Yine miraciyeler miraç olayını temele alan bölümlerdir. Medh-i çehâr yâr, dört halife övgüsü iken bu bölümden sonra bazen Mevlânâ vb. din ve tarikat büyükleri için söylenen şiirlere rastlanabilir.  Methiye ise dönemin padişahı, veziriazamı, yüksek rütbeli bir beyi vb. kişilere atfedilir. Burada övülen kişi yapıtın sahibine destek vermiş bir devlet adamı da olabilir.

  • 2. Tarih kıtaları: Arap harflerinin ebcet değerleri ile kurgulanmış ve genellikle tarih düşürmek için kullanılan kıtalardır. Edebî olmaktan çok tarihî önem taşırlar.
  • 3. Gazeller: Gazeller sıralanırken esas alınan Arap kökenli Osmanlı abecesidir. Bu abeceye göre öncelikle rediflere bakılır. Rediflerin son harfleri dikkate alınarak bir sıralama yapılır. Ancak bazı harflerde uyak bulmak oldukça zordur. Bu yüzden bir divanda her harfe karşılık gelen gazeller bulunmayabilir.
  • 4. Musammatlar: İlk bentte yer alan dize ya da beyitlerin yinelenmesine bağlı olarak oluşturulurlar. Genellikle uzunluklarına göre sıralanırlar. Murabba, muhammes gibi yapılış biçimine göre adlar alırlar. Bazen gazellerden daha önce tertiplenebilirler.
  • 5. Kesikli biçimler (mukattaat): Genellikle uzunluklarına göre sıralanırlar. Rubailer, kıtalar, beyitler ve mısralar gibi.
Özet
Divan Nedir? (Edebiyat) Divan Tasnifi Nasıl Yapılır? Cönk Neye Denir?
Başlık
Divan Nedir? (Edebiyat) Divan Tasnifi Nasıl Yapılır? Cönk Neye Denir?
Açıklama
Divan nedir edebiyat, divan şiirleri nerede toplanır? Divan neye denir? Divan tasnifi nasıl yapılır, sırası nasıldır? Cönk, sığırdili nedir?
Yayımcı
Simit Çay
Yayımlayan
Simit Çay Edebiyat (Akademik)
Logo

2 Yorum

  1. […] Divan Nedir? (Edebiyat) Divan Tasnifi Nasıl Yapılır? Cönk Neye Denir?Divan Nedir? (Edebiyat) Divan Tasnifi Nasıl Yapılır? Cönk Neye Denir?yonetici1 tarafındanDivan nedir? Edebiyat terimi olarak divan, divan edebiyatında şairlerin şiirlerini topladığı yazma eserlere verilen addır. Halk edebiyatı şairlerinin eserlerini topladığı yazmalara ise cönk denir. Ayrıca… […]

  2. […] Divan Nedir? (Edebiyat) Divan Tasnifi Nasıl Yapılır? Cönk Neye Denir?Divan Nedir? (Edebiyat) Divan Tasnifi Nasıl Yapılır? Cönk Neye Denir?yonetici1 tarafındanDivan nedir? Edebiyat terimi olarak divan, divan edebiyatında şairlerin şiirlerini topladığı yazma eserlere verilen addır. Halk edebiyatı şairlerinin eserlerini topladığı yazmalara ise cönk denir. Ayrıca… […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir