İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Durum Eki Nedir?

İsim niteliği taşıyan kelimelerin yüklem veya fiilimsiler ile dil bilgisel ilişki kurmasını sağlayan biçim birimlere durum eki (hâl eki) denir. Bu genellemenin dışında durum eklerinin birleşik edat oluşturma ve kurallın birleşik sıfat kurma gibi farklı işlevleri de vardır. Nitekim Türkçede temelde beş isim durumu bulunmaktadır. Ad durum ekleri ayrıca cümlede dolaylı tümleç ve belirtili nesnelerin kurulmasını sağlamaktadır.

Türkçedeki durum ekleri şunlardır:

  1. Yalın hâl: Herhangi bir hâl eki almamış isim niteliği taşıyan kelimeler yalın hâldedir.
  2. Yönelme durumu eki: İsme gelen -A ekidir. Yaklaşma hâli eki olarak da bilinir. Geldiği ismi genellikle dolaylı tümleç yapar.
  3. Bulunma durumu eki: -DA ekidir. Genellikle eklendiği isim ile yüklem arasındaki mekân ilişkisini kurar. Bu sebeple sıklıkla dolaylı tümleç kurma eğilimindedir.
  4. Ayrılma durumu eki: -DAn ekidir. Göktürkçede bulunma ile iç içe olan bu durum eki, Türkçenin sonraki dönemlerinde ayrılmıştır. Ayrılma durumu ekine, çıkma durumu eki de denir.
  5. Belirtme durumu eki: İsimlere gelerek genellikle belirtili nesne yapan -I ekidir. Yükleme olarak da bilinir.

Türkçede aslında bu beş durumun dışında da hâl ekleri mevcuttur. Ancak bunlar Türkçenin yaygın dil bilgisinde zikredilmez.

  1. İlgi durumu eki: Tamlayan ekidir. Ben ve biz kelimeleri dışında -(n)In şeklinde kullanılır.
  2. Vasıta hâli eki: Araç durumu eki olarak da tanınan bu ek, günümüz Türkçesinde “ile” son çekim edatı ve onun ekleşmiş “+la / le” şekilleri vasıta hâli görevinde kullanılmaktadır (İpek, 2008). Göktürkçede vasıta hâli -n eki ile yapılmıştır.
  3. Eşitlik hâli eki: -ÇA ekidir. Genellikle benzerlik bildirir.
  4. Yön gösterme hâli eki: Günümüz Türkçesinde kalıplaşmış biçimde bulunur. Eski Türkçede +GArU biçimindedir. Örneğin dışarı (ET taşgaru vb.) kelimesinde bulunur.

Durum eki almış sözcük nedir?

Lise ve ortaokul programlarında hâl eki olarak yalnızca yönelme, bulunma, ayrılma ve belirtme hâli ekleri anlatılır. Bu ekleri alan isimler durum eki almış olarak kabul edilir. Her ne kadar bu eklerden hiçbirini almayan isimler yalın hâlde olsa da bu kelimeler sorularda durum eki almış sözcük olarak kabul görmez.

Aşağıda hâl eki almış sözcüklere örnekler verişmiştir:

Kapıda (bulunma hâli eki) hiçbir üzüntü hissetmeyen insanlardan (ayrılma hâli eki) kaçan umudunu (belirtme hâli eki) kaybetmiş siluetler vardı. Akıllarına (bulunma hâli eki) hep kötü şeyler geliyordu.

Durum eki olan de ismi ne anlamı katar?

Durum eki olan -DA, bulunma hâli ekidir. Bu sebeple genellikle bulunulan mekânı belirtir. Bu sebeple de sıklıkla dolaylı tümleç görevindedir.

Hâl eki olan -DA eklendiği isme bitişik yazılır. Ayrı yazılan dA bağlaçtır.

Durum Eki Nerede Kullanılır?

Durum ekleri, ismin hâlleridir. Bu sebeple isim durumundaki kelimelere ve zamirlere gelirler. Sıfatlara geldiklerinde ise adlaşmış sıfat yaparlar. Edat ve bağlaçlara ise gelemezler. Ancak özellikle edatlar ile şahıs zamirlerini birbirine bağlama işlevleri vardır. Örneğin ona göre yapısında “göre” edatından önce yönelme hâli eki gelir.

Durum ekleri bazen kalıplaşarak yapım eki hâline geçer. Sudan sebep, gözde gibi kelimeler buna örnektir. Ayrıca ayrılma hâli eki zamirlere geldiğinde ilgi hâli eki işlevinde kullanılır. Örneğin bizden biri derken +den eki burada tamlayan yani ilgi eki durumundadır.

Bir yorum

  1. […] Durum Eki Nedir?Durum Eki Nedir?yonetici1 tarafındanİsim niteliği taşıyan kelimelerin yüklem veya fiilimsiler ile dil bilgisel ilişki kurmasını sağlayan biçim birimlere durum eki (hâl eki) denir. Bu genellemenin dışında durum eklerinin… […]

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir