GENEL

Divan Edebiyatı Terimleri Sözlüğü

Paylaş

Divan Edebiyatı Terimleri Sözlüğü, divan edebiyatında sıklıkla kullanılan kavram ve terkipleri içeren çevrim içi bir sözlüktür. Aşağıda divan edebiyatı terimleri alfabetik sıra ile verilmiştir:

acuz Bir beytin ikinci mısrasına verilen ad
âşıkâne gazel Aşkla ilgili acı, keder, yakarış, yakınma gibi içli duyguların anlatıldığı gazeller
beyt’ül gazel Gazelde en güzel beyte verilen ad
beyt’ül kasid Kasidede en güzel beyte verilen ad
caize Şairlere, kasidelerde övdükleri büyükler tarafından verilen bahşiş
culusiye Padişahın tahta oturması sebebiyle yazılan kasideler
darb-ı mesel Atasözü
dibace Bir kitabın ön sözü, mukaddime
divan Divan şairlerinin şiirlerini topladığı kitap
divançe Küçük divan
fahriye Kasidede şairin kendini övdüğü bölüm
fütüvvetname Esnaf örgütlerinin uyması gereken hususları düzenleyen ahlak kitapları
gazavatname Ordunun akınlarını, savaşlarını, zaferlerini anlatan şiir ya da düz yazı şeklindeki edebi tür
gazelTürk edebiyatına Arap edebiyatından geçen, aa-ba-ca (…) uyak ölçüsüyle genellikle lirik konuların işlendiği ve divan şairlerinin en çok kullandığı divan edebiyatı nazım biçimi
girizgâh Kasidede asıl konuya giriş bölümü
hamse Bir şairin beş mesneviden oluşan eserler bütününe verilen ad
haşiye Bir eseri daha iyi anlamak için yazılan kitap
hicviye Devrin yöneticilerini yermek için yazılan kasideler
hikemi gazel Felsefi düşüncelerin dile getirildiği gazeller
hilye Hz. Muhammed’in iç ve dış özelliklerini anlatan yazılar
hüsn-i matla Bir gazelin ikinci beytine denir.
hüsn-i makta Bir gazelin sondan bir önceki beytine denir.
hüsn-i tahallüs Şairin adının mahlas beytinde tevriyeli bir şekilde geçtiği beyit.

I-M Harfleriyle Başlayan Divan Edebiyatı Terimleri

ıydıyye Nesib bölümünde bayram tasviri yapılan kasideler
imale Aruz vezninde vezin gereği kısa hecenin uzun gibi okunmasına denir
inşa Divan nesrine verilen ad
iskendername Büyük İskender’in seferlerini anlatan eserler
kasideÖvgü amacıyla yazılan ve Nef’i ve Baki gibi şairlerin öne çıktığı divan edebiyatı nazım biçimi
kıfayetname İnsanların dış görünüşlerinden onların karakterleri ile ilgili bilgiler çıkarmayı amaçlayan eserler
kısas-ı enbiya Peygamberlerin kıssalarını, mucizevi hikayelerini konu edinen eserler
kıssa Kısa, öğüt veren öykü, fıkra, masal, menkıbe gibi eserler
lügaz Divan edebiyatında şiir biçiminde yazılan bilmeceler
mahlas Şair ve yazarların takma isimleri
mahlas Şairlerin takma ismi
matla Bir şiirde iki mısrası birbirine kafiyeli olan beyitlere denir
mazmun Kalıplaşmış benzetmeler
med Aruz vezninde uzun hecenin olduğundan daha uzun yani bir buçuk hece okunmasına denir
mersiye Ölen birinin ardından duyulan acıyı dile getiren kasideler
methiye Kasidede Allah’ın, peygamberin, padişahın övüldüğü bölüm (asıl bölüm)
mısra-ı azade Bir manzum parça içinde olmayan veya öteki mısraları bütünüyle unutulan, anlamı kendi içinde tamamlanan dillerde dolaşan tek mısralara denir.
mısra-ı berceste Divan edebiyatında tek mısradan oluşan anlam ve ses bakımından bir bütünlük gösteren dizelerdir.(Sıçramış,fırlamış mısra)
miraciye Hz Muhammed’in göğe yükselişini konu alan edebi yapıtlar
miyan (meyan) Şarkının en dokunaklı üçüncü dizesi
muamma Belli kurallarla düzenlenip çözülebilen ve yanıtı Tanrı’nın sıfatlarından biri ya da bir insan adı olan manzum bilmeceler
muaşşer Bentleri 10 mısradan oluşan nazım biçimi
muhammes Bentleri 5 dizeden oluşan nazım biçimi (Kafiye dizilişi aaaaa)
mukaffa Bir şiirde iki mısrası birbirine kafiyeli olan beyitlere denir
murabba Dört dizelik bentlerden oluşan nazım şekli
musammat gazel İç kafiyesi olan gazellere verilen ad
musarra Bir şiirde iki mısrası birbirine kafiyeli olan beyitlere denir
mutavvel (müzeyyel) gazel Beyit sayısı on beş beyti aşan gazeller
müfret (fert) Mısraları kafiyeli olmayan beyitlere denir
münacaat Allah’a yakarış dile getiren kasideler
münşeat Düzyazılardan oluşan kitap
münşi Nesir yazarı
müsebba Bentleri 7 mısradan oluşan nazım biçimi
müseddes Divan edebiyatında 6 dizelik bentlerden oluşan nazım şekli
müselsel gazel Tüm beyitleri aynı kafiyeye sahip olan gazeller
müsemmen Bentleri 8 mısradan oluşan nazım biçimi
mütessa Bentleri 9 mısradan oluşan nazım biçimi

N-T Harfleriyle Başlayan Divan Edebiyatı Kavramları

naat Peygamberi öven kasideler
nasir Nesir yazarı
nazire Beğenilen, başka bir şiir örnek alınarak aynı ölçü ve aynı uyakla yazılan şiirlere denir
nesib (teşbib) Kasidede tasvir yapılan bölüm
pendname İnsanlara öğüt vermek amacıyla yazılmış eserler
rahşiye Atlar için yazılmış kasideler
rindane gazel Dünya malına , şan ve şöhrete önem vermemeyi, yaşamaktan zevk alma düşüncesini anlatan gazeller
sadr Bir beytin ilk mısrasına verilen ad
sakiname Divan edebiyatında gerçek ve mecazi anlamda içki, içki çeşitleri, içki meclisleri ve bu meclisteki araç gereçler hakkındaki eserler
sayfiyye Nesib bölümünde yaz tasviri yapılan kasideler
seci Düzyazıda iç kafiyeye verilen ad
siyasetname Manzum ya da mensur yazılan siyasi eserler
siyer Hz. Muhammed’in hayatını konu edinen eserler
suriyye Düğün ya da sünnet gibi şenlikleri ele alan kasideler
surname Şehzadelerin sünnet, düğün gibi törenlerini anlatan eserler
şah beyit Gazelin ya da kasidenin en güzel beyti
şehrengiz Bir şehrin güzelliklerini anlatan eserler
şerh Bir kitabı ya da şiiri açıklama, yorumlama
şitaiyye Nesib  bölümünde kış tasviri yapılan kasideler
şuhane gazel Sevgiliyi ve aşkın güzelliğini çapkınca anlatan gazeller
taç beyit Bir gazelin ya da kasidenin içinde, şairin mahlasının kullanıldığı beyit. Genellikle son beyittir
tahmis Bir gazelin her iki dizesinin başına üç dize eklenerek oluşturulan 5 dizelik nazım biçimi
tanzim Bir beytin başka bir şair tarafından herhangi bir nazım biçimine tamamlanması ile oluşturulan şiirler
tardiye Bent sayısı 5 dizeden oluşan, kafiye dizilişi (aaaab) ile  muhammesten ayrılan nazım biçimi
taştir Bir gazelin beyitlerinde mısralar arasına üç dize getirilerek yapılan , farklı aruz kalıbı ile yazılan 5 dizelik nazım şekli
tegazzül Kasidenin içine sıkıştırılan gazel
tehzil Ünlü bir şaire, aynı ölçü ve uyakla şaka ve alaylı bir üslupla yazılmış nazirelere denir (Hezliyat)
terbi’ Bir şairin gazelinin her beytinin üzerine, başka bir şairin ikişer dize eklemesi ile oluşan murabbaya verilen ad
terciihane Terciiibentte , vasıta beytin üstündeki beyitlerin tümüne verilen ad
terkipKelime grubu, tamlama
terkiphane Terkibibentte, vasıta beytin üstündeki beyitlerin tümüne verilen ad.
tesdis Bir gazelin iki dizesinin üzerine dört dize eklenerek oluşturulan 6 dizelik nazım şekli
tevhid Allah’ın birliğini anlatan kasideler
tezkire Ünlü kişilerin yaşam hikayelerini anlatan eserler, biyografi

V-Z Harfleriyle Başlayan Divan Edebiyatı Terimleri

vasıta beyti Terkibibent ve terciibentte her bendin sonundaki tek beyte verilen ad
vasl Aruz vezninde kullanılan ulamalara denir
velayetname Ermişlerin, evliyaların, velilerin yaşamlarını anlatan eserler
yek-ahenk gazel Tüm beyitlerinde konu birliği görülen gazellere denir
yek-avaz gazel Tüm beyitleri aynı güzellikte olan gazellere denir
zihaf Aruz vezninde uzun hecenin kısa gibi okunmasına denir
ziyade Müstezattaki kısa dizelere verilen ad

Bu sözlük Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni Nermin EROKUTAN tarafından hazırlanmıştır.

Özet
Başlık
Divan Edebiyatı Terimleri Sözlüğü
Açıklama
Divan Edebiyatı Terimleri, Kavramları Sözlüğü: Divan edebiyatında kullanılan hangi kelime, terkip, nazım biçimi, nazım birimi ne demek?
Yayımcı
Nermin EROKUTAN
Yayımlayan
Simit Çay Edebiyat Etkinlikleri
Logo
admin

Yorumlar

Son gönderiler

Efes Antik Kenti Giriş Ücreti 2024 | Efes Antik Kenti Nerede, Nasıl Gidilir?

İzmir'in Selçuk ilçesinde bulunan Efes Antik Kenti giriş ücreti 2022 yılında 120 Türk lirasıdır. Antik… Daha Fazla

Nisan 11, 2024

Buhara’da Yemek Yenecek En Güzel 5 Yer

Birkaç ay boyunca Buhara'da yaşamış biri olarak sizin için Buhara'da yemek yenecek en güzel 5… Daha Fazla

Şubat 24, 2024

9. Simit Çay Edebiyat Etkinlikleri Şiir Yarışması Sonuçları ve Yeni Yarışma Duyurusu (2024)

Geleneksel olarak düzenlediğimiz şiir yarışmamızı titiz bir inceleme ile nihayete erdirmiş bulunuyoruz. "9. Simit Çay… Daha Fazla

Şubat 4, 2024

Akyaka Kamp Alanları ve Fiyatları 2024

Ücretli ve ücretsiz kamp hizmetleri ile Akyaka kamp alanları gezginler için birçok imkân barındırıyor. Kamp… Daha Fazla

Ağustos 24, 2023

Mağaralı Koy (Finike) – Nasıl gidilir, giriş ücreti, park yeri 2024

Mağaralı Koy, Finike'den Demre'ye ulaşan kara yolu üzerinde bulunan çok sayıda koydan belki de en… Daha Fazla

Ağustos 24, 2023

Gelmiş Geçmiş En Güçlü İmparatorluk Nedir?

Dünya tarihindeki en güçlü imparatorluk nedir sorusu, tarihle ilgilenen herkesin merakını uyandırır. Bu soruya objektif… Daha Fazla

Ağustos 24, 2023