İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Yazıların kategorisi: “EDEBİYAT SÖZLÜĞÜ”

Edebiyat ansiklopedisi görevindeki bu sözlük, özellikle ortaöğretim ve üniversite düzeyindeki öğrencilerin aradıkları nitelikli edebî ve dil bilimsel bilgilere ulaşmasını amaç edinmektedir. Sözlüğümüz, gün geçtikçe çeşitlenmekte ve ansiklopedi özelliğini kazanmaktadır. Siz de dilerseniz, iletişim bölümünden bize ulaşarak ansiklopedimizi geliştirmemize yardımcı olabilirsiniz.

Bir edebi metne başlık seçerken nelere dikkat edilmesi gerekir?

Not: Başlık Türk edebiyatında Tanzimat sonrasında kullanılmaya başlanmıştır. Divan edebiyatında şiirlerin bir başlığı yoktu ve şiirler konularına veya rediflerine göre adlandırılırdı. Çünkü divan şiirinde genel anlamda dizeler arasında anlam bütünlüğü yoktu. (bk.) Kısaca Metin; başlık, alt başlık ve paragraflara ayırarak daha rahat okunur, kolay anlaşılır ve ilgi çekici hâle gelir. (bk.) Öyküye başlık seçerken nelere dikkat edilir? Öykü, şiir veya roman gibi edebî bir metne…

Kahramanlık Konulu Halk Hikayeleri: Filmler ve Edebi Eserler

Kahramanlık konulu halk hikayeleri ve olağanüstü özellikler barındıran destanlar günümüz romancılarını, şairlerini ya da sinema sektörünü önemli ölçüde etkilemiştir. Çünkü toplumlar, tarihleriyle var olurlar ve tarihlerinden etkilenirler. Toplumların tarihlerinde yer alan büyük başarılar, zaferler ve kahramanlar, o ulusun geleceğe güvenle bakabilmesi için öz güven kazandırır. Bir toplumun yükselebilmesi ve muasır uygarlıkların seviyesine ulaşabilmesi için bu öz güven mutlak surette gereklidir. Halk bilgisi ürünleri, toplumsal hafıza…

Eski Türklerde Sığır Töreni Nedir?

Sığır töreni nedir? Edebiyat açısından bakıldığında sığır töreni koşuk nazım biçimiyle şiirlerin söylendiği bayramlardır. Sığır törenleri, sürek avları için yapılan kutlama merasimleridir. Nitekim, Eski Türklerde üç çeşit bayram vardır. Bu bayramlar sığır töreni, yuğ töreni ve şölendir. Şölenlere şeylan da denir. İslamiyet Öncesi Türkler, dinî açıdan en çok sığır törenlerine önem vermiştir. Çünkü bu törenin amacı Kök Tengri’ye sunulmak üzere kurban sunumudur. Ayrıca, kutsal yönleri…

Mutlaka Okunması Gereken 50 Kitap Listesi

Okunması gereken kitaplar, kuşkusuz göreceli ve 50 kitaptan oluşan bir liste. Kitap okumanın önemi herkesçe malum. “Hangi kitabı okumalıyım?” diyorsanız bizim de bir fikrimiz ve önerilerimiz var. Kısacası ölmeden önce okumamız gereken kitaplar listemize hoş geldiniz. Okunması Gereken Kitaplar Listesi 1. Çavdar Tarlasında Çocuklar – Jerome Salinger Çavdar Tarlasındaki Çocuklar, JD Salinger 1945-1946 yılları arasında tefrika edilen bir romandır. Romanın tam baskısı 1951 yılına aittir.…

Kısasü’l Enbiya (Rabguzi) — Kısasü’l Enbiya hangi dönemde yazılmıştır?

Rabguzi tarafından Orta Türkçe Dönemi‘nde yazılan Kısasü’l Enbiya, Harezm Türkçesi ile kaleme alınan ilk yapıttır. Eserin yazarı olan Rabguzî, Ribât Oğuz kasabasında doğduğu için Rabguzî mahlasını kullanmıştır. Asıl mesleği kadılıktır. Kısasü’l Enbiya özellikleri Rabguzî’nin dili Kutadgu Bilig’in yazıldığı Hakaniye Türkçesi ile Çağatay Türkçesi arasındaki geçiş sürecinin özelliklerini gösterir. Kısasü’l Enbiya, Harezm Türkçesi ile yazılan önemli bir nesir örneğidir. Eser, İlminskiy tarafından Özbekistan’da bulunduktan sonra 1859’da…

Özel Diller: Özel Dil Nedir? — Jargon, Argo ve Kişisel Dil

Belirli bir topluluk ya da sosyal çevrede, standart dilin yapı veya kelime dağarcığının dışında oluşan dillere, özel dil ya da grup dili denir. Özel dillerin bazı türleri vardır. Örneğin aynı meslek veya topluluktaki insanların kullandıkları özel diller jargon adını alır. Toplumda genelde sokak kültürünü temsil eden insanların kullandığı özel kelime dağarcığı ise argodur. Dillerin belirgin kullanılma alanlarında özel diller oluşur. Özel diller, grup dili ya da…

Türklerin Kullandığı Alfabeler: Türkler Niçin Farklı Alfabeler Kullanmıştır?

Türkler tarih boyunca birçok farklı alfabeyi kullanmıştır. Bu alfabelerden Göktürk, Uygur, Arap, Latin ve Kiril alfabeleri uzun süre ve geniş ölçüde kullanılan alfabeler olmuştur. Bu alfabelerin yanında Mani, Brahmi, Tibet, Süryani, İbrani, Grek alfabesini Türkler kullandı mı? sorusunun yanıtı evet. Türklerin kullandığı alfabeler, çok farklı coğrafya ve kültürlerle temas etmeleri neticesinde sayıca fazladır. Bununla birlikte Çin alfabesi Türkler tarafından kabul edilmeyen alfabe olarak bilinir. Eski…

Türk dilinin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler

Türk dilinin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler coğrafya, göç, savaşlar, siyasi olaylar, kültürel değişim, din değişimi ve en az çaba yasasıdır. Bu nedenler şu şekilde açıklanabilir: Coğrafya Türkçenin tarihi dönemlere ayrılmasındaki ölçütler bağlamında ele alacağımız ilk kriter coğrafyadır. Ana vatanı Orta Asya olan Türklerin farklı coğrafyalara göç etmeleri sonucunda birçok Türk dili arasında temel farklılıklar ortaya çıkmıştır. Bu şekilde Karluk, Kıpçak, Sibirya ve Oğuz grupları teşekkül…

Türkçeyi diğer dillerden ayıran en belirgin özellikler nelerdir?

Türkçeyi diğer dillerden ayıran en temel özellikler genel olarak Altay dillerinin genel özellikleridir. Türkçenin özellikleri, genel olarak kurallı bir dil olması ve ses uyumlarına bağlı kalması temelinde kurulur. Peki, Altay dillerinin Hint Avrupa dillerinden ayıran özellikler nelerdir? Bu sorunun en kısa cevabı Türkçede eklerin çok işlek kullanılmasıdır. Ayrıca bu yazının İngilizce versiyonu için tıklayınız. 1. Türkçe sondan eklemeli bir Altay dili olduğu için Altay dil…

Dil ve Kültür Arasındaki İlişki — Dil ve Kültür İlişkisi Örnekleri

“Dil ve kültür arasındaki ilişki nedir?” sorusunun yanıtını işlediğimiz bu yazıda bu ilişki ile ilgili örnekleri de bulacaksınız. Ayrıca kültür dili kavramından da bahsedeceğiz. İnsan iletişiminde kültür, işaretlerin oluşturulması ve etrafındaki her şeye anlam vermenin bir yolu olarak görülmelidir. Bu nedenle kültür, semboller veya anlamlı işaretler sistemi olarak tanımlanır. İnsanların iletişim amacıyla kullandığı ana sistem dilsel olduğu için toplumsal işaretler sistemi olan kültür dil ile…

Ottova Rima Nazım Biçimi | Çağdaş Türk Edebiyatı

Ottova rima, uyak örgüsü a-b-a-b-a-b-c-c olan sekiz mısralık bir nazım biçimidir. İtalya edebiyatı çıkışlı bu biçim, özellikle 15. ve 16. yüzyılda başta İtalya olmak üzere İspanya ve Portekiz’de birçok şair tarafından kullanılmıştır. Bu biçimi kullanan şairlerden en önemlileri Ludovico Ariosto, Torquato Tasso, Alonso de Ercilla y Zúñiga ve Luís Vaz de Camões’tir. Ottova rima başlangıçta kahramanca temalar üzerinde uzun şiirler için kullanılmış, daha sonra genel…

Kısa Nesir ve Küçürek Hikâye

Kısa nesir, kullanılan karakter sayısı sınırlı olan ve genel bağlamda sorgulayıcılık içeren düzyazılar için kullanılan genel bir addır. Küçürek hikâye ise kurmaca bir hayali yansıtan kesitlere denir. Çünkü küçürek hikâye; yoğun, kısa ve özlü bir anlatıma sahiptir. Küçürek Hikâye Nedir? Küçürek hikâye hayatın bir kesitini kısa ve yoğun bir üslupla anlatan kısa nesirlerdir. Bu hikâyeler tek bir cümleden dahi oluşabilir. Küçürek hikâyelerde amaç, hayatın çıkışsızlığını…

Kişileştirme (Teşhis) ve Antromorfizm Sanatları

Kişileştirme veya teşhis, insan niteliklerinin hayvanlara, nesnelere veya fikirlere verildiği bir edebî sanattır. Nitekim bir metinde kişileştirmenin olması, insansız bir şeyin insanmış gibi gösterilmesi anlamına gelir. Teşhis duygular, istekler, istençler, hareketler ve konuşma gibi insan niteliklerini genellikle bir metafor vasıtasıyla başka bir varlığa aktarmaktadır. Kişileştirme kelimesi, Türkçe kişi kelimesinden türetilmiştir. Teşhis ise Arapça şahıs kelimesi ile ilintilidir. Teşhis sanatının karakteristik olduğu edebî tür fabllardır. Kişileştirmenin…

Düzyazı (Nesir, İnşa, Mensur) ve Seci | Düzyazının şiirden farkı nedir?

Düzyazı (nesir), Türk Dil Kurumu tarafından “şiir olmayan söz ve yazı, nesir, mensur, inşa” olarak tanımlanmaktadır. Batı dünyasında ise düzyazı daha çok Eski Fransızca bir kelime olan “prose” ile karşılanmıştır. Düzyazı yazılı dilin doğal biçimidir. Bu biçimde, tablolaştırma veya sıralama yapılmaz. Yani her cümle kendisinden sonra gelen cümle ile söz dizimsel ilişki içerisindedir. Günlük iletişimde kullanılan dil ile doğru orantılı olan düzyazıda özel bir ritim…

Anjanbuman (Anjambman) nedir?

Anjambman ya da Türk Dil Kurumuna göre anjanbuman, şiirdeki dizenin tek bir satırda bitmeyip bir alt satıra taşmasıdır. Bu nedenle anjambmana dize taşırma da denir. Anjanbuman Türk edebiyatında ilk kez Servetifünun Dönemi‘nde kullanılmıştır. Tevfik Fikret, bu konuda bir öncüdür. Anjanbuman, Türk Dil Kurumunun Fransızca kökenli anjambman kelimesinin dilimizde kullanılmasını istediği söyleyişidir. Nitekim anjambman ile aynı anlama gelir ve TDK tarafından “dizenin son kelimesiyle sonraki dizeyi…